Thiếu máu khi mang thai: Điều cần phải biết cho mẹ

0
57

Dấu hiệu mẹ bầu thiếu máu

Nếu chỉ thiếu máu nhẹ thì sẽ không có dấu hiệu gì rõ ràng, phải tới bệnh viện xét nghiệm mới phát hiện được. Nếu kết quả xét nghiệm máu cho thấy huyết sắc tố dưới 10g/100ml, huyết áp hồng cầu dưới 30% hoặc số lượng hồng cầu dưới 3.5 triệu/milimét khối thì mẹ nên bổ sung sắt rồi.

Phụ nữ mang thai thiếu máu sẽ thường thấy mệt  mỏi, buồn ngủ, toàn thân không có sức lực, đây là những dấu hiệu sớm nhất cũng là thường thấy nhất khi thiếu máu.

Người thiếu máu thường sắc mặt và niêm mạc nhợt nhạt. Cần chú ý để phán đoán sắc da nhợt nhạt còn cần căn cứ độ lớn của bàn tay, màu sắc của móng tay để chính xác hơn.

Người thiếu máu thường cảm thấy đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, thiếu tập trung, nghiêm trọng còn có thể thần trí mơ hồ, thậm chí bị ngất.

Đánh trống ngực cũng là một trong các biểu hiện nổi bật của thiếu máu. Người thiếu máu có nhịp tim nhanh, còn có tạp âm khi van phổi và phần đỉnh tim co lại. Nếu nghe thấy tạp âm cả khi van phổi và đỉnh tim giãn nở thì tình hình khá nghiêm trọng.

Ăn uống giảm sút, cảm thấy trướng bụng, buồn nôn, táo bón cũng là dấu hiệu của thiếu máu. Đó là do hệ thống tiêu hoá bị rối loạn do thiếu máu.

Khó thở hoặc thở gấp cũng có thể là dấu hiệu thiếu máu. Do thiếu máu sẽ khiến trung khu hô hấp thiếu oxy hoặc bị chứng ức chế hô hấp.

Mẹ thiếu máu ảnh hưởng tới thai nhi như thế nào

Thiếu máu có ảnh hưởng rất lớn tới cả mẹ và thai nhi. Thiếu máu nghiêm trọng sẽ dẫn đến thai nhi thiếu oxy, thai nhi chậm phát triển, sinh non, thậm chí là thai chết lưu. Với những hậu quả nghiêm trọng như vậy, phụ nữ mang thai cần chú ý phòng tránh thiếu máu, khi xuất hiện những triệu chứng như mệt mỏi, vô lực, chóng mặt, ù tai, ăn uống kém, rối loạn tiêu hoá, buồn bực bất an, thiếu tập trung, môi và niêm mạc miệng nhợt nhạt, thì nên suy nghĩ tới việc có thể bị thiếu máu rồi. Tới khi móng tay trở nên giòn dễ vỡ, trắng nhợt, không bóng sáng thì đã bị thiếu máu nặng rồi.

Phụ nữ mang thai bị thiếu máu nên bổ sung thực phẩm giàu sắt như canh có tiết, hấp gan và thịt cá rồi nghiền nát, trộn với cơm hoặc cháo để ăn, hoặc xay thịt đảo chín trộn với cháo. Nếu thiếu máu nghiêm trọng thì cần đi khám và bổ sung sắt theo chỉ dẫn của bác sĩ. Do khi mang thai giảm tiết axit dạ dày, khả năng tiêu hoá giảm, có những người cần bổ sung đồng thời vitamin C và sắt, nhưng nhất định phải theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Mẹ bầu thiếu máu nên ăn gì

Phụ nữ mang thai thiếu máu nên ăn nhiều thực phẩm giàu sắt như tiết, gan động vật, rau xanh và thực phẩm có màu đen.

Tiết và gan động vật

Gan động vật không chỉ giàu chất sắt, vitamin A, mà còn giàu axit folic. Chúng cũng chứa các nguyên tố vi lượng khác như kẽm và selen, giúp thúc đẩy sự hấp thụ sắt hiệu quả.

Rau xanh

Rau xanh rất giàu axit folic. Mặc dù axit folic không phải là nguyên liệu chủ lực để tạo máu như sắt, nhưng nó tham gia vào quá trình hình thành các tế bào hồng cầu và được coi là hỗ trợ tạo máu, vì vậy nếu thiếu axit folic, nó cũng sẽ gây thiếu máu tế bào.

Thực phẩm màu đen

Các loại thực phẩm màu đen như đậu đen, mộc nhĩ, mè đen đều chứa nhiều chất sắt, có tác dụng cải thiện tình trạng thiếu máu do thiếu dinh dưỡng một cách rõ rệt. 

Thực phẩm giàu đạm

Cuối thai kỳ thai nhi phát triển rất nhanh, chỉ cần mỗi tuần thai nhi tăng không quá 1kg thì mẹ nên ăn nhiều thực phẩm giàu đạm như sữa, cá, trứng, thịt nạc, các loại đậu đỗ. Đồng thời chú ý kết hợp mặn chay, đầy đủ rau xanh, trái cây tươi, tránh ăn đồ nhiều dầu mỡ dễ gây tổn thương dạ dày.

Sản phẩm bổ sắt

Do nhu cầu sắt của phụ nữ mang thai tăng mạnh, thực phẩm thông thường chưa chắc đáp ứng đủ nhu cầu. Mẹ bầu bị thiếu máu có thể dùng các sản phẩm bổ sung sắt phù hợp và an toàn.

Phụ nữ mang thai thiếu máu phải làm thế nào

Thông thường, nếu thiếu máu trong thai kỳ mẹ cũng không cần quá lo lắng, có thể cải thiện tình trạng thiếu máu từ thực phẩm giàu sắt, thuốc bổ sung sắt. Nhưng nếu tình trạng nghiêm trọng thì nên đi khám để điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bắt đầu từ giai đoạn cuối thai kỳ, dù mẹ có bị thiếu máu hay không thì bác sĩ vẫn sẽ kê một số loại thuốc bổ sung sắt. Những loại thuốc này sử dụng an toàn trong thai kỳ. Nếu bị thiếu máu thì mẹ nên bổ sung theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Nên ăn nhiều thực phẩm giàu sắt như gan tiết động vật, lòng đỏ trứng, thịt nạc, những loại thực phẩm này đều dễ hấp thu. Anh đào, táo, cam, lê cũng là các loại trái cây có thể bổ sung sắt.

Thực phẩm giàu sắt không nên ăn cùng với sữa bò, có thể ăn sữa chưa giữa hai bữa ăn. Những người bị thiếu máu phần lớn cũng gặp rắc rối về đường tiêu hoá, có thể bổ sung sữa chua để kích thích tiêu hoá, cải thiện chức năng hệ tiêu hoá.

Nếu mẹ từng có những bệnh sau: kinh nguyệt quá nhiều, xuất huyết máu nội mạc tử ung, đặt vòng tránh thai trong tử cung, mang thai nhiều lần, nhiều lần sảy thai, viêm ruột mãn tính, tiêu hoá hấp thụ kém, sốt rét, nheiẽm ký sinh trùng đường ruột (giun đũa, giun móc, sán dây) và các mệnh truyền nhiễm mãn tính khác, thì ngoài bổ sung thực phẩm hàng ngày, mẹ nên đi khám và điều trị thiếu máu. 

Nếu thiếu máu ở mức độ vừa trở lên, uống thuốc bổ sung sắt rất hiệu quả. Ngoài bổ sung sắt còn cần bổ sung một lượng nhỏ axit folic, chú ý lượng không được quá nhiều.

Tại sao mang thai lại dễ bị thiếu máu

Sau khi mang thai nhu cầu sắt của cơ thể phụ nữ tăng lên rõ rệt, cộng với việc bình thường phần lớn mọi người khi bắt đầu mang thai đều không có dữ trữ đủ lượng sắt cần thiết, do đó rất dễ xảy ra thiếu máu.

Sau khi mang thai, nhu cầu sắt của cơ thể phụ nữ tăng lên rõ rệt. Mọi người đều biết sắt là thành phần cơ bản để tạo huyết sắc tố. Nguyên lý là những tế bào chứa huyết sắc tố là lực lượng chính vận chuyển oxy tới các tế bào khác trên khắp cơ thể. Nói cách khác, khi thiếu sắt, chức năng tạo máu của cơ thể chúng ta sẽ chậm lại. Phụ nữ sau khi mang thai, lượng máu sẽ tăng lên 30-45%, nên cần hấp thụ lượng sắt nhiều hơn người bình thường để tổng hợp huyết sắc tố cho lượng máu tăng thêm.

Ngoài ra còn cần một lượng sắt cung cấp cho sự phát triển của nhau thai và thai nhi. Lúc này, nếu mẹ không có đủ sắt đáp ứng nhu cầu thì rất dễ bị thiếu máu.

Phần lớn phụ nữ khi bắt đầu mang thai không có đủ lượng sắt dự trữ. Nếu sau khi mang thai lại kém ăn hoặc có bệnh mãn tính như kinh nguyệt quá nhiều, bệnh dạ dày, ký sinh đường ruột thì rất dễ bị ảnh hưởng tới hấp thụ sắt, từ đó gây thiếu máu.

Chỉ số phán đoán thiếu máu ở phụ nữ mang thai

Xét nghiệm ferritin huyết thanh và huyết sắc tố là chỉ số nhạy cảm nhất. Khi ferritin huyết thanh thấp dưới 12μg/lít máu hoặc huyết sắc tố thấp dưới 110μg/lít máu thì có thể chẩn đoán thiếu máu.

Căn cứ tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới WHO, hemoglobin của phụ nữ mang thai <11g/100ml, của phụ nữ không mang thai <12g/100ml là bị thiếu máu.

Kiểm tra thiếu máu cho phụ nữ mang thai

Xét nghiệm máu thường quy

Xét nghiệm máu thường quy chủ yếu là để lấy chỉ số  ferritin huyết thanh và huyết sắc tố. Ferritin huyết thanh thấp dưới 12μg/lít máu hoặc huyết sắc tố thấp dưới 110μg/lít máu thì có thể chẩn đoán thiếu máu.

Nếu muốn biết chính xác hàm lượng sắt trong cơ thể, bạn có thể thực hiện kiểm tra nguyên tố vi mô. Xét nghiệm này có thể xác định hàm lượng nguyên tố vi lượng trong cơ thể.

Nếu bạn muốn xác nhận bệnh thiếu máu Địa Trung Hải (thalassemia), cũng có thể thực hiện phân tích máu ngoại biên và tủy xương. Nếu kết quả của máu ngoại vi cho thấy thể tích tế bào trung bình> 94fl, huyết sắc tố hồng cầu trung bình> 32pg, bạch cầu trung tính có quá nhiều lá và hồng cầu dạng lưới bình thường, kết hợp với kết quả phân tích hình ảnh tủy xương, thể tích tế bào hồng cầu tương đối lớn, nhiễm sắc thể hạt nhân lỏng lẻo và sự gia tăng của các tế bào đại hồng cầu trong máu tủy xương tăng cao, thì về cơ bản có thể xác định thiếu máu.

Nếu muốn xác định loại thiếu máu có thể tham khảo xét nghiệm số lượng tế bào máu, số lượng hồng cầu và xét nghiệm máu ẩn.

Dự phòng thiếu máu ở phụ nữ mang thai

Trong bữa ăn hàng ngày, nếu có chế độ cân bằng dinh dưỡng, thói quen ăn khoa học, không kén ăn, không ăn đồ ăn vặt như đồ ăn chính, tập thói quen sinh hoạt điều độ, giữ tâm trạng tốt, thì có thể phòng tránh thiếu máu hiệu quả.

Chế độ ăn cân bằng dinh dưỡng

Mẹ bầu nên ăn thực phẩm giàu chất sắt, như gan động vật, tiết, thịt nạc,các loại đậu và thực phẩm giàu protein chất lượng cao, như cá, tôm, trứng, chà là đỏ, đậu phộng. Đương nhiên cũng không thể thiếu các loại rau lá xanh và trái cây giàu vitamin tan trong nước như cà chua, cam, củ cải, cần tây, đào.

Rèn thói quen ăn uống đúng đắn

Bình thường nếu mẹ kén ăn thì phải cố gắng thay đổi, vì tỉ lệ thiếu máu ở những bà mẹ kén ăn là rất cao. Mẹ nên cân bằng dinh dưỡng các bữa ăn, nên ăn thành nhiều bữa, nhai kỹ để hỗ trợ hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn.

Hình thành lối sống khoa học

Đầu tiên phải đảm bảo ngủ đủ giấc và không làm việc quá sức. Thứ hai, cân bằng giữa nghỉ ngơi và làm việc, thời gian tập thể dục không nên quá dài và quá căng thẳng. Ngoài ra, cần tránh ngất xỉu, đứng ngồi chậm rãi. Khi bạn cảm thấy chóng mặt, bạn nên ngồi ngay hoặc nằm xuống để tránh ngã. Thứ ba không uống rượu, hút thuốc, không dùng đồ ăn nhẹ như bữa ăn chính.

Duy trì tâm trạng tốt

Khi mẹ bầu có tâm trạng vui vẻ mỗi ngày, không chỉ giúp tăng cường khả năng miễn dịch mà còn thúc đẩy chức năng tạo máu tủy xương trong xương, có thể ngăn ngừa thiếu máu và làm cho da mịn màng hồng hào.