Trầm cảm sau sinh: dấu hiệu – phòng tránh và cách trị liệu

0
16

Trầm cảm sau sinh là gì

Trầm cảm sau sinh là triệu chứng trầm cảm do các yếu tố sinh lý và tâm lý của phụ nữ sau khi sinh con, thường gặp trong thời gian ở cữ. Triệu chứng của trầm cảm sau sinh chủ yếu có căng thẳng, lo lắng, áy náy, sợ hãi, có thể có những triệu chứng nghiêm trọng như tuyệt vọng, bỏ nhà ra đi, làm hại tới con hoặc tự sát.

Thời gian xuất hiện trầm cảm sau sinh

  • Kéo dài từ trầm cảm trước sinh: có những người từ trước khi sinh con đã bị trầm cảm, kéo dài cho tới sau khi sinh.
  • Trầm cảm xảy ra sau sinh: có người trước khi sinh không hề bị trầm cảm, nhưng sau khi sinh con do rối loạn estrogen mà có các biểu hiện như lo lắng, dễ nổi nóng.
  • Trầm cảm theo chu kỳ: có những mẹ sau khi sinh vài tuần thậm chí vài tháng mới bắt đầu bị trầm cảm sau sinh. Ban đầu họ thực sự thích chăm sóc con, nhưng sau dần dần ngày càng trầm cảm cho tới khi có triệu chứng nghiêm trọng.

Cần chú ý rằng, trầm cảm sau sinh không giống lo lắng sau sinh. Lo lắng sau sinh bắt đầu 2-3 ngày sau sinh, sản phụ cảm thấy buồn bã, muốn khóc, lo lắng cho con cũng như bản thân, căng thẳng mệt mỏi. Lo lắng sau sinh có thể mất đi trong thời gian ngắn, còn trầm cảm sau sinh cần được điều trị bằng biện pháp tâm lý và thuốc.

Dấu hiệu trầm cảm sau sinh

Dưới đây là một số biểu hiện thường thấy của trầm cảm sau sinh. Nhưng nếu chỉ thỉnh thoảng gặp phải thì rất có thể không phải trầm cảm. Dù sao khi làm mẹ, cơ thể và cảm xúc của bạn sẽ giống như chơi tàu siêu tốc, sẽ có lên có xuống. Nhưng nếu có nhiều dấu hiệu và kéo dài trên 2 tuần thì nên đi khám.

Buồn bã

Người bệnh thường xuyên cảm thấy suy sụp, bi thảm, tình hình nghiêm trọng hơn vào buổi sáng hoặc trước khi đi ngủ. Có khi buổi sáng cảm xúc bị ức chế buổi sáng, buổi tối lại hưng phấn, có hiện tượng sáng tối đảo lộn.

Tính tình nóng nảy

Người bệnh có thể nóng nảy với con cái của người khác hoặc của chính mình, đối tượng xả giận thường là chồng.

Mệt mỏi

Thông thường phụ nữ sau sinh sẽ mệt mỏi, nhưng người bị trầm cảm sẽ mệt tới mức cho rằng mình bị bệnh.

Mất ngủ

Người bệnh thường ngủ không ngon hoặc mất ngủ trầm trọng, nên buổi sáng hay buồn ngủ.

Ăn không ngon

Người bệnh thường không có hứng thú ăn uống, nhưng đôi khi lại ăn rất nhiều để giải toả áp lực, nhưng sau đó lại cảm thấy bất an hối hận vì có thể bị mập.

Mất hứng thú

Người bệnh cảm thấy những điều thú vị trước kia không còn hấp dẫn nữa, thiếu hứng thú với những hoạt động hàng ngày. Não bộ phản ứng chậm, suy nghĩ khó khăn, giảm tính chủ động, có biểu hiện chán ghét cuộc sống, mất niềm tin cuộc sống, đặc biệt là không còn hứng thú với đời sống tình dục, từ đó ảnh hưởng tới quan hệ vợ chồng.

Không ứng phó được với cuộc sống

Người bệnh cảm thấy luôn thiếu thời gian, vừa làm việc không tốt vừa không có động lực cải thiện tình hình.

Áy náy

Người bệnh cảm thấy áy náy vì mình bị bệnh làm tăng áp lực cho gia đình, nhìn sự việc với con mắt tiêu cực và tự trách mình.

Lo lắng

Người bệnh cảm thấy lo lắng vì không biết phải chăm sóc con thế nào, đồng thời cũng lo cho sức khoẻ của con. Có trở ngại về tư duy, có suy nghĩ tự sát, thậm chí làm hại con hoặc có hành vi tự sát.

Nguyên nhân gây trầm cảm sau sinh

Hiện nay chưa có minh chứng chính xác về nguyên nhân của trầm cảm sau sinh, nhưng có thể liên quan tới những yếu tố sau:

Nội tiết

Trong thai kỳ, estrogen and progesterone tăng cao gấp 10 lần. Sau khi sinh chúng sẽ giảm dần trong 72 tiếng về với mức độ bình thường. Một số nghiên cứu cho thấy, sự giảm nhanh của các hormone này liên quan tới chứng trầm cảm.

Di truyền

Có tiền sử bệnh trầm cảm sẽ tăng nguy cơ phụ nữ bị trầm cảm sau sinh. Nghiên cứu chỉ ra, ⅓ phụ nữ có tiền sử trầm cảm sau khi sinh sẽ mắc lại. Những phụ nữ trong gia đình có người bị bệnh về thần kinh, đặc biệt là bệnh trầm cảm, tỉ lệ bị trầm cảm sau sinh cao hơn phụ nữ trong gia đình không có người bị trầm cảm.

Tâm lý

Đứa trẻ đem lại niềm vui vô cùng to lớn cho mẹ. Không có người mẹ nào có thể hoàn toàn gánh vác mọi công việc và chăm sóc em bé. Khi mới sinh em bé thường xuyên phấn khích, nhưng sau đó có thể sẽ thất vọng, rồi cảm thấy không thể thích nghi được cuộc sống không được ngủ đủ, mệt mỏi.

Nội tiết

Trong quá trình sinh nở, hệ nội tiết của mẹ thay đổi rất nhiều, đặc biệt là trong 24 giờ sau sinh, sự thay đổi nhanh chóng của hormone là yếu tố cơ bản của trầm cảm sau sinh. Nghiên cứu cho thấy, steroid trong nhau thai trước sinh khi đạt tới giá trị tối đa, người bệnh sẽ vui vẻ, sau khi sinh con, steroid đột ngột giảm mạnh người bệnh sẽ trở nên trầm cảm.

Quá trình sinh nở

Sự sợ hãi trong quá trình sinh nở, hoặc vết thương sau sinh quá đau khiến toàn thân mệt mỏi.

Xã hội

Chuyển nhà trước hoặc sau khi sinh, mệt mỏi và không quen, sau sinh phải đổi việc, vấn đề về kinh tế, hoặc gặp chuyện buồn gia đình, mất việc.

Cách chẩn đoán trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh đến nay chưa có tiêu chuẩn chẩn đoán thống nhất, dưới đây là 2 cách tham khảo. Chẩn đoán sớm trầm cảm sau sinh rất khó, sau sinh trả lời phiếu điều đánh giá Edinburgh có thể hỗ trợ phát hiện sớm trầm cảm sau sinh.

  1. Hiệp hội tâm lý học Hoa Kỳ trong cuốn “Hướng dẫn Chẩn đoán và Thống kê các Chứng tâm lý” (DSM-IV) đã đặt ra tiêu chuẩn chẩn đoán trầm cảm sau sinh: trong 4 tuần xuất hiện từ 5 triệu chứng trở lên:
    • Cảm xúc ức chế.
    • Mất hứng thú rõ rệt với phần lớn hoặc toàn bộ các hoạt động trong cuộc sống.
    • Cân nặng tăng hoặc giảm rõ rệt.
    • Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
    • Hoạt động thần kinh hưng phấn hoặc trì trệ.
    • Mệt mỏi, không có sức lực.
    • Chuyện gì cũng không thấy có ý nghĩa, hoặc cảm thấy có lỗi.
    • Khả năng tư duy giảm sút, thiếu tập trung.
    • Suy nghĩ về cái chết nhiều lần.
  2. Bảng đánh giá Edingurgh (Edinburgh postnanal depression scale, EPDS): bao gồm 10 mục, thực hiện 6 tuần sau sinh, mỗi mục có 4 mức điểm từ 0 đến 3, tổng điểm ≥13 là có thể chẩn đoán bị trầm cảm sau sinh.

Đặc trưng của trầm cảm sau sinh

  1. Cảm xúc tiêu cực: tâm trạng không tốt có hoặc không có nguyên nhân, muốn ở một mình.
  2. Không có hứng thú: gần như không muốn tham gia bất cứ hoạt động gì, chán ghét cả những thứ trước đây rất hứng thú.
  3. Cân nặng mất kiểm soát: gầy đi hoặc mập lên đột ngột.
  4. Mất ngủ hoặc ngủ nhiều: muốn ngủ nhưng không ngủ được, hoặc ngủ rồi là không muốn dậy.
  5. Mệt mỏi vô lực: trong đầu muốn làm một việc nào đó nhưng cơ thể cảm giác không có sức lực, cho dù không làm gì cũng thấy mệt mỏi.
  6. “Lỗi của tôi”: cảm giác mình làm sai, tự trách mình vô dụng.
  7. Thiếu tập trung: hay phân tán chú ý, phản ứng chậm.
  8. Từ bỏ bản thân: có suy nghĩ về tự sát.

Nếu mẹ sau sinh luôn cảm thấy bi quan buồn bã, xuất hiện từ 5 biểu hiện trên trở lên và kéo dài hơn 2 tuần thường có thể được chẩn đoán bị trầm cảm sau sinh, cần tới bệnh viện điều trị kịp thời.

Phải làm gì nếu bị trầm cảm sau sinh

Nhiều mẹ bị trầm cảm sau sinh nhưng người nhà lại không hề biết, tưởng rằng đó là sự nhõng nhẽo của phụ nữ sau khi sinh. Vậy phải làm thế nào để thoát khỏi trầm cảm?

Phụ nữ sau sinh cần chú ý nghỉ ngơi nhiều để nhanh chóng hồi phục sức khoẻ, như vậy có thể tham gia hoạt động ngoài trời vừa phải, giúp xoa dịu tâm trạng bức bối, như đi bộ, tập yoga, dạo công viên hít thở không khí trong lành.

Người nhà nên hỗ trợ chăm sóc trẻ. Có những người chồng đã quen với vai trò là con trai trong nhà được chăm sóc, sau khi có con vẫn không chia sẻ công việc nhà, không thích ứng với công việc làm cha mẹ, những việc như cho con bú sữa, thay tã, tắm cho con, dỗ con ngủ đều để cho vợ làm.

Hãy nhớ vợ bạn cũng là lần đầu tiên làm mẹ, nếu bạn không trưởng thành thì coi như cô ấy phải chăm sóc hai đứa trẻ, cô ấy gặp áp lực, khó khăn từ mọi mặt cuộc sống, lại thêm tinh thần cô đơn, đương nhiên sẽ bị trầm cảm.

Sẵn sàng đối phó với trầm cảm sau sinh

Khi vừa mang thai là bắt đầu vai trò làm mẹ

Bằng các cách như đọc sách báo, nghe diễn giảng, quan sát, thu thập học hỏi kỹ năng chăm sóc và giáo dục con, như cách cho con bú, cách tắm cho con, cách thay tã, cách bé con. Đồng thời cũng cần tìm hiểu về quy luật sinh trưởng của em bé, cách phòng tránh bệnh thông thường ở trẻ nhỏ và có sự chuẩn bị tâm lý về những điều bất ngờ.

Tìm hiểu về sự thay đổi tâm trạng sau sinh

Trong thời gian mang thai cùng chồng nghe tư vấn của bác sĩ, đọc sách báo liên quan hoặc học các lớp dành cho thai phụ, tìm hiểu về trầm cảm sau sinh, chuẩn bị tâm lý và tích cực đối phó với những cảm xúc tiêu cực dễ xuất hiện sau khi sinh con.

Trong thời gian mang thai kiên trì vận động tăng cường thể chất

Những mẹ thường xuyên ngồi làm việc trong văn phòng, hàng ngày nên tham gia tập luyện thể chất vừa phải để rèn luyện chức năng tim phổi, tích trữ thể lực cho việc sinh nở, chăm sóc con và hồi phục sau sinh.

Sau khi sinh không nên để nhiều người làm phiền

Mẹ sau sinh cần được nghỉ ngơi và ngủ đủ, quá mệt mỏi cũng ảnh hưởng tới cảm xúc của mẹ. Cố gắng giảm thiểu tối đa những sự làm phiền không cần thiết, đặc biệt là sự thăm hỏi của người thân bạn bè. Đồng thời, tinh thần của mẹ cũng không ổn định, cần tránh những vấn đề kích thích, nhạy cảm, như giới tính của em bé, hồi phục dáng vóc hay gánh nặng kinh tế.

Cố gắng tập trung tận hưởng sự vận động, giúp tinh thần phấn chấn

Sau khi sinh vận động vừa phải, đặc biệt là khi tâm trạng không tốt, tốt nhất nên chọn những hoạt động mình có thể tận hưởng, rất có tác dụng giải toả cảm xúc tiêu cực, giúp phấn chấn tinh thần.

Giúp mẹ công nhận vai trò làm mẹ

Những người mới làm mẹ nên lấy vai trò làm mẹ quan tâm, yêu thương, vuốt ve em bé, thường xuyên giao lưu tình cảm với con, tích cực cho con bú sữa mẹ, như vậy có thể phát huy sự giao lưu và khích lệ giữa mẹ và con, xoá bỏ tâm thái cho rằng mình vô dụng.

Tốt nhất nên ở cữ nhà mẹ đẻ

Ở môi trường quen thuộc, ở bên người thân thiết nhất, với thói quen như xưa, có thể giúp mẹ xoá bỏ cảm giác bối rối khi chăm sóc con. Bà ngoại cũng có thể dễ dàng hiểu được sự vất vả, nỗi lo lắng, phiền não của mẹ, thường xuyên hỏi han xoa dịu tâm trạng cho mẹ.

Người chồng phải hỗ trợ chăm sóc con và làm việc nhà

Người chồng nên hạn chế ra ngoài, cần tích cực chủ động tắm cho con, thay tã cho con và làm những công việc nhà khác. Em bé thường xuyên khóc đêm, chồng nên ở cùng giúp vợ, tránh để vợ cảm thấy ấm ức.

Chồng nên thông cảm cho sự thay đổi cảm xúc của vợ

Khi vợ có cảm giác buồn bã, chồng nên thông cảm, yêu thương, tránh tranh cãi. Đồng thời tích cực giúp việc nhà, chăm sóc con, nên hỏi ý kiến vợ về ăn uống, cho con bú.

Đừng nhốt mình trong nhà

Nếu không thoải mái, khi thời tiết tốt có thể đưa con đi dạo hít thở không khí trong lành tâm trạng thoải mái hơn. Tốt nhất nên gặp gỡ trò chuyện với bạn bè, vượt qua nguy cơ tâm lý bất ổn.

Kịp thời giải toả cảm xúc

Khi thấy bất ổn, nên tìm cách để giải toả, như đi ăn tối, xem phim cùng chồng, ăn cơm, nói chuyện với bạn bè. Đừng miễn cưỡng làm điều mình không muốn. Khi tâm trạng không tốt hãy nghĩ tới một số chuyện vui vẻ, đừng yêu cầu bản thân quá cao, nói ra điều mình lo lắng để người khác giúp đỡ giải quyết. Trang điểm cho bản thân đẹp hơn, vận động thể dục thể thao lấy lại dáng vóc. Thả lỏng bản thân, như ngủ một giấc, đọc sách, đi tắm, nghe nhạc, đọc báo.

Khi cần thiết nên xin tư vấn chuyên gia

Nếu tình trạng buồn bã kéo dài và ngày một nghiêm trọng, cần nhanh chóng tìm chuyên gia giúp đỡ, trị liệu bằng thuốc và liệu pháp tâm lý nếu cần. Chỉ cần có sự hỗ trợ, cảm nhận được niềm vui khi nuôi con, trầm cảm chỉ là một cơn ác mộng rồi sẽ qua.

Trầm cảm sau sinh nên ăn gì

Trầm cảm sau sinh cũng có liên quan tới sự mất cân bằng dinh dưỡng do thay đổi sinh lý, như thiếu mangan, magie, sắt, vitamin B2, B6. Mẹ nên ăn nhiều lương thực thô, yến mạch, mạch nha, hồ đào, đậu phộng (lạc), khoai lang, đỗ tương, hạt hướng dương, rau lá xanh đậm, hải sản, nấm, gan động vật chứa nhiều các loại dưỡng chất trên giúp giảm căng thẳng, lo lắng.

Đậu phụ nấm

Nguyên liệu: nấm hương ngâm nở 75g, đậu phụ 00g, đường 10g, xì dầu, bột ngọt, tiêu, rượu nấu ăn vừa đủ.

Cách chế biến

  1. Đậu phụ cắt miếng dài 3.5cm, rộng 2.5cm, dày 0.5cm.
  2. Nấm rửa sạch cắt chân.
  3. Bắc chảo dầu nóng, rán đậu phụ vàng mặt.
  4. Cho rượu nấu ăn, nấm, cho các loại gia vị rồi cho nước lượng vừa đủ, dùng lửa to đun tới khi nước giảm còn sền sệt, đảo một chút rồi cho ra đĩa.

Gà xào hồ đào

Nguyên liệu: thịt gà 100g, hạt hồ đào 25g, dưa chuột 25g, hành gừng và các loại gia vị.

Cách chế biến

  1. Thịt gà thái sợi nhỏ, dùng gia vị làm nước sốt.
  2. Dưa chuột thái sợi, hành gừng thái nhỏ.
  3. Hạt hồ đào bỏ vỏ nướng chín.
  4. Bắc chảo dầu nóng, cho thịt gà vào xào chín, vớt ra để ráo dầu.
  5. Chảo bỏ bớt dầu, để dầu dính chảo, phi thơm hành gừng, cho thịt gà vào đảo đều, nêm gia vị vừa ăn, cuối cùng cho hạt hồ đào vào, làm nước sốt sánh rồi cho ra đĩa.

Phòng tránh trầm cảm sau sinh

Phần lớn các bà mẹ bị trầm cảm sau sinh trong thời gian khoảng 1 năm là bệnh tự khỏi, hồi phục trạng thái bình thường. Tuy điều trị bằng thuốc và liệu pháp tâm lý có thể hồi phục nhưng vẫn sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới sức khoẻ của mẹ và bé. Do đó cần sẵn sàng phòng tránh toàn diện.

Phòng tránh trước khi sinh

Tham gia lớp học chăm sóc trẻ, có kỹ năng chăm sóc trẻ: nhiều bệnh viện mở lớp dạy chăm sóc em bé, truyền thụ kiến thức về cách chăm sóc trẻ sơ sinh, dinh dưỡng mẹ và bé, giúp các bà mẹ có kỹ năng chăm sóc con, thích nghi tốt hơn với vai trò làm mẹ.

Tìm bạn đồng hành, học hỏi lẫn nhau

Cùng là người làm mẹ sẽ hiểu được những khó khăn, tâm lý của nhau, có thể giao lưu trao đổi với nhau, có chỗ dựa về tinh thần, điều tiết cảm xúc tiêu cực.

Vận động vừa phải

Vận động là phương pháp giải toả cảm xúc rất tốt, những người lần đầu làm mẹ có thể căn cứ vào trạng thái hồi phục của mình thử đi dạo, tập thể dục để thả lỏng tâm trạng.

Tìm hiểu tiền sử bệnh gia đình để dự phòng sớm

Với những gia đình có người có bệnh sử trầm cảm thì cần chú ý kiến thức về trầm cảm để đề phòng sớm. Người nhà cũng cần hiểu và ở bên mẹ, nếu mẹ có cảm xúc buồn bã trầm cảm, cần kịp thời nói chuyện với người nhà để chia sẻ giải toả áp lực. Nghiên cứu chứng minh, trước và sau sinh vận động vừa phải như đi bộ sau bữa ăn giúp tâm lý của mẹ tốt hơn, đồng thời cũng giúp mẹ tiếp xúc nhiều với thế giới bên ngoài.

Phòng tránh trong lúc sinh

Trong quá trình sinh, hộ lý cần quan tâm nhẫn nại, đặc biệt đối với những sản phụ chuyển dạ lâu, áp lực tinh thần lớn.

Đối với những sản phụ sinh ra thai nhi dị tật, thai chết lưu, nên nói rõ nguyên nhân cho họ rõ bằng những lời lẽ thân thiết, dịu dàng, quan tâm động viên tăng cường lòng tin cho họ.

Phòng tránh sau khi sinh

Đảm bảo mẹ được ngủ đủ. Thiếu ngủ cũng là một trong những nguyên nhân gây trầm cảm sau sinh, mẹ cần tranh thủ thời gian để bổ sung giấc ngủ, đặc biệt những lúc con ngủ những giấc ngắn mẹ không nên đi làm việc khác mà nên dùng thời gian đó để ngủ bù.

Biết cách giải phóng cảm xúc

Khoa học chứng minh, mẹ bình tĩnh thì con phát triển sẽ tốt. Mẹ cần biết giải phóng cảm xúc, giữ bình tĩnh, hít thở sâu, tập thiền để giảm áp lực.

Tâm sự nhiều với mọi người

Một nguyên nhân rất lớn gây trầm cảm sau sinh đó là mẹ tự mình chịu đựng mọi sự lo lắng, thật ra mẹ có thể tâm sự với chồng, với bạn bè về những điều lo lắng để tìm lối ra, nhưng vậy vừa giải toả tâm lý vừa tìm được cách giải quyết vấn đề.

Chấp nhận sự không hoàn hảo

Nhiều người cho rằng mình không được thua kém những bà mẹ khác, thường xuyên thấy thất vọng với những việc mình làm, có những kỳ vọng không thực tế. Mẹ nên có quan niệm đúng đắn là trở thành người mẹ vui vẻ chứ không phải người mẹ hoàn hảo.

Học cách linh hoạt

Sau khi trở thành mẹ, sẽ có nhiều việc và rắc rối hơn, rất nhiều việc nằm ngoài kế hoạch, thay vì than vãn chi bằng hãy tận hưởng những điều bất ngờ đó, tận hưởng những thử thách khác nhau từ cuộc sống.

Thế nào là trầm cảm sau sinh ở nam giới

Trầm cảm sau sinh ở nam giới là một chứng bệnh tâm lý, chủ yếu là do sau khi con ra đời, áp lực tinh thần của người chồng không được giải phóng và điều tiết đúng đắn, biểu hiện thành cảm xúc sụt giảm, lo lắng, chán ăn. Trầm cảm sau sinh ở nam giới cũng cần chữa trị, người nhà ở bên động viên và thông cảm cũng giúp người chồng thoát khỏi trầm cảm sớm, và bản thân người chồng cũng cần học cách giải phóng cảm xúc tiêu cực.

Trầm cảm sau sinh ở nam giới cũng cần được quan tâm. Nếu không được chữa trị kịp thời, nhẹ thì sẽ tạo thành tính tình nóng nảy trong thời gian ngắn, không có sự tích cực với bất cứ việc gì, nặng thì có thể trở nên nghiện rượu, bài bạc. Có những người cực đoan sẽ gây rạn nứt gia đình, thậm chí làm hại tới con.

Nếu nhận thấy có triệu chứng trầm cảm, người chồng cần nói chuyện, tâm sự với mọi người tìm sự giúp đỡ. Nếu cần có thể xin tư vấn của bác sĩ tâm lý, nghiêm trọng có thể phải điều trị bằng thuốc.