Chuyên Mục Trẻ từ 0-1 tuổi

Phải làm gì khi trẻ bị sốt – phương pháp bố mẹ bắt buột phải nhớ

Ngày 5 Tháng Tư, 2020

Triệu chứng trẻ bị sốt

Thấy bé mặt đỏ phừng phừng, toàn thân nóng hầm hập, cha mẹ nào cũng vô cùng lo lắng. Sốt không phải bệnh nguyên phát, nó là quá trình sinh lý có lợi đề kháng lây nhiễm. Nhưng đồng thời sốt cũng gây ra nhiều sự khó chịu, ví dụ như ảnh hưởng giấc ngủ, khả năng vận động kém, hôn mê, co giật.

Phát sốt khiến quá trình trao đổi chất của cơ thể tăng nhanh, tiêu hao oxy, nước nhanh hơn, có thể gây mất nước, tăng nhịp tim, tăng phụ tải tim, thở gấp.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị sốt uống thuốc gì

Hiện nay dùng bất cứ loại thuốc nào cũng không phải an toàn tuyệt đối. Thuốc hạ sốt được Tổ chức Y tế thế giới khuyên dùng có 2 thành phần chính là Ibuprofen và Paracetamol.

Có cho trẻ uống thuốc hạ sốt không cần có chỉ dẫn của bác sĩ. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyên không dùng bất cứ loại thuốc hạ sốt nào cho trẻ dưới 2 tháng tuổi. Hạ sốt bằng thuốc chỉ dùng với trẻ bị sốt cao, cách uống và liều lượng bắt buộc phải theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Ibuprofen

Cách dùng: có thể dùng hạ sốt cho trẻ nhỏ, có thể giảm đau đầu, đau họng và đau răng nhẹ do cảm cúm gây ra. Căn cứ vào cân nặng mỗi lần 5-10mg/kg, nếu cần thì cách 6-8 tiếng có thể dùng tiếp, trong 24 tiếng không dùng quá 4 lần.

Ưu điểm: Ibuprofen là thuốc hạ sốt được WHO khuyên dùng, khá an toàn, có ưu điểm hạ sốt nhanh và ổn định, hiệu quả kéo dài, từ 6-8 tiếng. Hiệu quả hạ sốt với trẻ trên 39℃ tốt hơn so với Paracetamol.

Paracetamol

Cách dùng: Mỗi 1kg cân nặng dùng 10-15mg/lần, 4 tiếng 1 lần, trong 24 tiếng không dùng quá 5 lần.

Ưu điểm: Tốc độ hấp thụ nhanh và an toàn, uống trong phòng 30 phút có tác dụng, tác dụng phụ ít, cơ bản không có kích thích đối với ruột và dạ dày, không ảnh hưởng tới chức năng tiểu cầu và chức năng đông máu, không gây độc cho thận, độ an toàn khá cao. Với trẻ dưới 2 tuổi, bác sĩ hay dùng loại thuốc này, hơn nữa nó có thể uống cùng sữa bò, nước trái cây.

Tips: Các cơ quan uy tín đều khuyên những trẻ 0-5 tuổi phát sốt không rõ nguyên nhân chỉ nên dùng 1 loại thuốc hạ sốt, không nên dùng kết hợp hoặc thay phiên. Mỗi loại thuốc có hàm lượng khác nhau, nếu dùng đồng thời nhiều loại rất khó để tính lượng dùng chính xác cho bé, rất có thể gây quá liều làm hại tới bé.

Ngoài ra, khi dùng thuốc hạ sốt cho bé, ngoài căn cứ vào thân nhiệt còn phải chú ý tới mức độ khó chịu của bé. Có nhiều bé tuy thân nhiệt chưa tới 38.2 độ nhưng có cảm giác khó chịu rõ rệt như ảnh hưởng giấc ngủ, ăn uống, thậm chí co giật. Trong trường hợp này cũng nên cho bé dùng thuốc hạ sốt để giảm bớt triệu chứng.

Phải làm gì khi bé bị tái phát sốt nhiều lần

Do khả năng thích nghi với môi trường của bé còn yếu, hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn toàn, chỉ cần khó chịu một chút cũng có thể dễ dẫn đến phát sốt, hoặc sau khi dùng thuốc hạ sốt lại nhanh chóng tăng nhiệt trở lại. Đặc biệt là vào mùa hè nóng nực, nếu cha mẹ bật điều hoà không đúng cách hoặc cho bé uống ít nước, bé không thích nghi với nhiệt độ cao của thời tiết đều dẫn tới tình trạng phát sốt lặp đi lặp lại nhiều lần.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sốt, chủ yếu gồm có vi khuẩn, virus xâm nhập gây nhiễm trùng đường hô hấp, đường ruột, dạ dày từ đó dẫn đến phát sốt. Cha mẹ nên căn cứ độ tuổi, tình trạng sức khoẻ của bé để bổ sung đầy đủ dinh dưỡng và kịp thời bổ sung thức ăn dặm cho bé hợp lý, cân bằng.

Đặc biệt cần chú ý, nếu bé sốt liên tục 3 ngày trở lên không có dấu hiệu thuyên giảm hoặc bé sốt cao, co giật thì phải kịp thời tới bệnh viện.

Bé sốt 39 độ phải làm thế nào

Sốt 39 độ là gần sốt cao, cần đặc biệt chú ý quan sát trạng thái tinh thần của trẻ. Nếu trẻ không khác gì so với lúc bình thường, vẫn ăn uống, chơi đùa được, còn có thể vỗ tay múa hát, thì không nhất thiết phải dùng thuốc hạ sốt, có thể hạ sốt cho bé bằng cách hạ nhiệt vật lý.

Lau người bằng nước ấm

Dùng khăn mặt thấm nước ấm (nhiệt độ không làm bỏng tay là được) lau cổ, nách, bẹn cho bé 5-10 phút. Cũng có thể dán miếng hạ sốt (hoặc dùng túi chườm đá) đặt lên trán để hạ nhiệt.

Dùng thuốc hạ sốt

Khi nhiệt độ đo nách của bé vượt qua 38.2 độ, nên dùng thuốc hạ sốt dành riêng cho trẻ nhỏ có thành phần ibuprofen và paracetamol, đây là thành phần hạ sốt được WHO khuyên dùng, có tác dụng hạ sốt an toàn.

Hiện nay dùng thuốc Đông Y hạ sốt còn có nhiều tranh cãi, kết hợp thuốc Đông Y với các loại thuốc khác có thể làm tăng rủi ro.

Thuốc hạ sốt của người lớn không được nghiên cứu bào chế dành cho trẻ em nên không được dùng cho trẻ. Với trẻ em chỉ nên dùng thuốc hạ sốt có một thành phần và phải căn cứ cân nặng của trẻ cho liều dùng.

Thông gió tán nhiệt

Chú ý phòng thông gió, quần áo rộng rãi thoải mái, không được quấn quá kín. Mùa hè có thể bật điều hoà, nhiệt độ phòng khoảng 27℃, cần chú ý mở cửa sổ cho không khí lưu thông.

Đảm bảo cơ thể đủ nước

Cho bé uống nhiều nước, ăn thực phẩm dạng lỏng, như uống nước dưa hấu, đảm bảo năng lượng và nước cho cơ thể.

Cởi bớt quần áo dư thừa

Nếu tứ chi và bàn tay bàn chân của trẻ nóng, toàn thân đổ mồ hôi, có nghĩa là bé cần tản bớt nhiều, có thể cởi bớt áo.

Đảm bảo giấc ngủ

Cho bé ngủ nhiều, đảm bảo bé được ngủ đủ giấc sẽ giúp bé hồi phục nhanh. Nếu đã áp dụng các cách trên mà bé vẫn sốt liên tục không giảm, thậm chí tình trạng nặng hơn thì cần phải đi khám kịp thời.

Trẻ sốt không giảm phải làm thế nào

Khi trẻ sốt khá cao, có thể dùng các phương pháp dưới đây để giúp bé dễ chịu hơn:

Cởi bớt áo, giảm chăn đắp

Khi trẻ bị sốt tuyệt đối không cho bé mặc quá nhiều hoặc đắp chăn dày. Làm vậy sẽ cản trở tản nhiệt, hạ sốt, có thể gây sốt cao, co giật. Với nhiều trẻ, chỉ cần giảm bớt áo là có thể hạ được thân nhiệt.

Uống nhiều nước

Uống nhiều nước có lợi cho đổ mồ hôi, tản nhiệt, ngoài ra nước có tác dụng điều tiết nhiệt độ, có thể giúp giảm thân nhiệt và bổ sung lượng nước mất đi.

Chườm mát

Cách này đơn giản dễ thực hiện, dùng khăn mặt nhúng nước mát chườm lên trán. Khi khăn hết lạnh lại nhúng nước mát chườm lại. Với trẻ lớn một chút có thể dùng túi chườm lạnh.

Lau hoặc ngâm mình trong nước ấm

Dùng khăn ấm (khoảng 37 độ) lau toàn thân bé hoặc cho bé ngâm mình trong nước 37 độ, để mạch máu trên da nở ra, tăng tản nhiệt. Ngoài ra, khi nước bốc hơi cũng sẽ tản bớt một phần nhiệt.

Cho bé ở trong phòng nhiệt độ thấp

Để trẻ ở phòng có nhiệt độ khoảng 26 độ để thân nhiệt giảm dần dần. Để da của trẻ tiếp xúc nhiều với không khí tăng tác dụng giảm nhiệt, cần cởi bớt áo cho bé. Nếu có điều kiện có thể dùng điều hoà giảm nhiệt độ phòng.

Cách này phù hợp với trẻ dưới 1 tháng, đặc biệt là vào mùa hè, chỉ cần cởi bớt áo, đặt bé ở nơi râm mát là thân nhiệt có thể giảm từ từ. Nếu trẻ sốt kèm theo sợ lạnh, rùng mình thì không được dùng cách này.

Trẻ sốt bao nhiêu độ thì uống thuốc hạ sốt

Trong quá trình trưởng thành của trẻ nhỏ, sốt là một trong những triệu chứng hay gặp nhất. Trẻ nhỏ thân nhiệt 37.5℃-38℃ là sốt nhẹ, 38℃-39℃ là sốt vừa, trên 39℃ là sốt cao, vượt quá 41℃ là quá cao.

Nếu thân nhiệt không quá 38℃ thông thường không cần dùng thuốc hạ sốt, đặc biệt là khi chưa có chẩn đoán chính xác. Nếu tuỳ tiện dùng thuốc có thể khiến bệnh tình không rõ ràng, làm ảnh hưởng tới việc chẩn đoán. Khi thân nhiệt từ 39℃ độ cần phải hạ sốt theo chỉ dẫn của bác sĩ. Sốt dưới 38.5°C có thể dùng các phương pháp hạ sốt vật lý như lau người nước ấm, chườm mát, dán miếng hạ sốt.

Trẻ trong giai đoạn sơ sinh thông thường không nên dùng thuốc hạ sốt. Trẻ nhỏ bị sốt do bệnh truyền nhiễm thông thường nên dùng cách hạ nhiệt vật lý. Với trẻ bị bệnh nổi ban như sởi thì không nên dùng cách chườm lạnh hay lau người bằng rượu để tránh kích thích da.

Trẻ bị sốt nên ăn gì

Thông thường trẻ bị sốt cấp tính, hoặc trong thời gian sốt cao nên ăn thực phẩm dạng lỏng, giai đoạn hồi phục, hạ sốt nên ăn thực phẩm dạng bán lỏng.

Thực phẩm dạng lỏng gồm có

Sữa: sữa có thể cung cấp đạm cho bé, cho thêm lượng vừa đủ nước cơm có thể bổ sung carbohydrate.

Nước cơm: nước cơm cung cấp carbonhydrate và nước, thích hợp cho bệnh nhi hấp thụ. Nấu cơm nát rồi bỏ bã, lấy nước là được.

Nước đỗ: đỗ xanh tính lành, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, giải nóng.

Nước trái cây: nước trái cây thành phần chủ yếu gồm vitamin, khoáng chất và carbohydrate, chỉ có một ít đạm thực vật, dễ hấp thu. Mùa hè có thể cho bé uống nước dưa hấu, có tác dụng thanh nhiệt, giải nóng, giải khát, lợi tiểu. Mùa thu đông có thể cho bé uống nước lê tươi, có tác dụng nhuận phế, làm sạch tim, thông mạch.

Thực phẩm bán lỏng

Thực phẩm dạng bán lỏng trẻ có thể ăn khi bị sốt gồm có: bột ngó sen, cháo, trứng, mỳ nát. Cần chú ý trong giai đoạn cấp tính, thường ăn thực phẩm dạng lỏng, thời gian hồi phục và hạ sốt ăn bán lỏng.

Trong thời gian sốt không được đột nhiên cho bé ăn loại trước kia bé chưa từng ăn để tránh tiêu chảy. Nếu khi bị sốt bé ăn kém thì không được bắt ép, tránh sau khi ăn dạ dày bé khó chịu rồi nôn, nhưng cần chú ý phải bổ sung đủ nước.

Khi bị sốt không nên uống những gì

Khi bị sốt không nên dùng đồ uống có quá nhiều đường, trà đặc cũng không được uống. Nếu bị sốt cao, ngay cả coca, nước trái cây cũng khiến thân nhiệt tăng cao, làm tăng triệu chứng sốt. Có thể uống một chút trà đại mạch, trà xanh, nhưng cũng cần chú ý lượng uống. Tốt nhất chỉ nên uống nước đun sôi để nguội.

Không uống trà đặc

Trà đặc khiến não bộ luôn ở trạng thái hưng phấn, mạch đập nhanh, huyết áp tăng cao, làm thân nhiệt của người bệnh tăng cao, bồn chồn bất an. Đồng thời trà cũng ảnh hưởng tới phân giải và hấp thụ thuốc, làm giảm tác dụng thuốc.

Không uống đồ lạnh

Nếu sốt do bệnh truyền nhiễm gây ra bởi vi khuẩn từ thức ăn không vệ sinh, chức năng đường ruột suy giảm, uống nhiều đồ lạnh sẽ làm bệnh tình thêm nghiêm trọng, thậm chí nguy hiểm tới tính mạng.

Không ăn nhiều mật ong

Trong thời gian bị sốt nên ăn thanh đạm, không nên tẩm bổ. Mật ong là loại thực phẩm có tác dụng ích khí bổ trung, nếu ăn nhiều thì nội nhiệt của bệnh nhân không được loại bỏ hoàn toàn, rất dễ biến chứng bệnh khác.

Khi bị sốt có thể uống một chút trà thảo dược, như bách lý hương, trà cúc ngọt có tác dụng sát khuẩn, tiêu viêm, ra mồ hôi. Uống lúc nóng có tác dụng hạ sốt, tán nhiệt rất tốt.

Ngoài ra hoa cúc có tác dụng thanh nhiệt giải độc, khi bị sốt, dùng hoa cúc trong thời gian đang nở hãm một ấm trà có thể làm ấm cơ thể, loại bỏ nhiệt độc. Với bệnh nhân bị sốt có triệu chứng sợ lạnh, uống trà hoa cúc có tác dụng hạ sốt rất tốt.

Nóng 37 độ có phải bị sốt không

Thân nhiệt của trẻ nhỏ thông thường ở trong khoảng 36.9℃-37.5℃, do đó 37℃ không phải bị sốt. Có 3 vị trí hay dùng để đo thân nhiệt cho trẻ nhỏ là miệng, nách và hậu môn. Thân nhiệt đo ở hậu môn thông thường là 36.5℃-37.5℃, ở miệng là 36.2℃-37.3℃, ở nách là 35.9℃-37.2℃. Nhiệt độ đo được cao hơn phạm vi bình thường từ 0.5℃ trở lên được coi là bị sốt, không quá 38℃ là sốt nhẹ, quá 39℃ độ là sốt cao.

Chức năng trung khu điều tiết thân nhiệt của trẻ nhỏ không ổn định, trao đổi chất khá mạnh, thân nhiệt cao hơn người trưởng thành một chút. Thân nhiệt trong ngày cũng có dao động, khi yên tĩnh thân nhiệt thấp, khi vận động thân nhiệt cao hơn, 2-6 giờ sáng thân nhiệt thấp, 2-8 giờ chiều thân nhiệt cao nhất, mức độ dao động khoảng 0.6℃. Thân nhiên của trẻ sẽ thay đổi theo nhiệt độ môi trường xung quanh, chỉ cần tinh thần của trẻ tốt, không khóc quấy vô cớ thì không cần quá lo lắng.

Tại sao trẻ nhỏ thường xuyên bị sốt

Trẻ nhỏ thường xuyên bị sốt chủ yếu là do hệ thần kinh của trẻ chưa hoàn thiện, dễ bị sốt cao hoặc sau khi uống thuốc hạ sốt lại nhanh chóng sốt trở lại.

Vùng dưới đồi của não có trung khu điều tiết thân nhiệt, chức năng giống như thiết bị cài đặt nhiệt độ mặc định của máy điều hoà. Lúc bình thường thân nhiệt mặc định của trẻ nhỏ cao hơn người lớn, thân nhiệt đo ở hậu môn trẻ nhỏ khoảng 37.5℃, hơn kém khoảng 1℃. Người lớn và trẻ lớn hơn nhiệt độ đo ở miệng khoảng 36.8℃, hơn kém 0.5℃.

Nếu nhiệt độ mặc định tăng cao, ví dụ như cơ thể bị bệnh truyền nhiễm khiến bạch cầu phản ứng, sinh ra “yếu tố sinh nhiệt”, kích thích trung khu điều tiết thân nhiệt ở vùng dưới đồi, khi nhiệt độ mặc định tăng lên 39℃, cơ thể thông qua co thắt cơ sinh nhiệt, hoặc giảm đồ mồ hôi tản nhiệt, tăng thân nhiệt tới 39℃ thì thôi. Vì thế trước khi bị sốt có thể sẽ bị lạnh run, rồi đột nhiên sốt cao, sinh ra một số loại độc tố vi khuẩn, hiện tượng này rất rõ ràng.

Nhiều cha mẹ cũng phát hiện ra rằng trẻ dễ sốt cao vào ban đêm. Đó là do tỉ lệ nước trong cơ thể trẻ cao hơn người lớn, chỉ cần thiếu nước một chút cũng ảnh hưởng tới tản nhiệt, dễ bị sốt. Khi trẻ bị ốm, thể lực yếu hơn, ngủ nhiều hơn, buổi đêm không ăn uống, thân nhiệt tự nhiên sẽ tăng cao.

Nguyên nhân không do bệnh

Thân nhiệt của trẻ bị ảnh hưởng bởi môi trường: thời tiết quá nóng, mặc quá nhiều áo, uống không đủ nước, mất nước nhiều (đổ nhiều mồ hôi, tiêu chảy), không khí trong phòng không lưu thông, trước và sau khi vận động mạnh, tác dụng của một số loại thuốc đặc biệt, tiêm phòng cũng có thể gây sốt. Nếu thân nhiệt không ổn định thì có thể suy nghĩ tới nguyên nhân do bệnh.

Nguyên nhân do bệnh

Trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi bị sốt

thường gặp nhất là do nhiễm khuẩn (như liên cầu khuẩn B), nhiễm trùng đường hô hấp, đường tiết niệu, đường ruột, hoặc viêm tai giữa cũng gây sốt. Nghiêm trọng nhất là nhiễm trùng máu. Vì thế khi trẻ sơ sinh bị sốt nhất định phải đưa bé đi khám để chẩn đoán và điều trị sớm.

Trẻ trên 3 tháng tuổi bị sốt

Thường gặp nhất là cảm mạo, viêm tai giữa, nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Viêm tai giữa thường do vi khuẩn hoặc virus cảm cúm đi theo vòi nhĩ tấn công tai giữa. Trừ viêm tai giữa nghiêm trọng có chảy mủ thì đa phần trường hợp không thấy được hiện tượng bất thường từ bên ngoài.

Đọc toàn bộ bài viết

Ths.Bs Trương Thị Thúy Mai

Ths.Bs Trương Thị Thúy Mai chuyên khoa nhi tại bệnh viện nhi đồng 1 tại Tp.HCM. Có rất nhiều năm kinh nghiệm chuyên môn. Bác Mai có vai trò chuyên môn cao tại khoa nhi của bệnh viện.


Tải Ứng Dụng MammyKids Miễn Phí