Trẻ bị thuỷ đâu: Điều trị và phong tránh thuỷ đậu

Ngày 24 Tháng Hai, 2020

Bệnh thuỷ đậu là gì

Bệnh thuỷ đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, rất dễ lây lan do lần đầu nhiễm vi rút varicella-zoster. Con đường lây truyền chính là các giọt hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp, thường xảy ra vào mùa xuân và mùa đông. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là những người dễ mắc bệnh và tỷ lệ trẻ mắc bệnh có thể lên tới hơn 95%. Trẻ sơ sinh có kháng thể từ mẹ trong vòng 0 đến 6 tháng, tỷ lệ mắc bệnh tương đối thấp. Trẻ em mẫu giáo từ 2 đến 6 tuổi là nhóm có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất.

Các triệu chứng và cách điều trị bệnh thủy đậu cần được các mẹ chú ý nhiều hơn. Trẻ bị thủy đậu, người mẹ sẽ phát hiện thấy trên cơ thể bé xuất hiện nhiều mụn nhọt, mụn rộp và vảy. Bệnh thủy đậu là một bệnh tự giới hạn, có thể miễn dịch suốt đời sau khi bị bệnh, cũng có thể nhiều năm sau bị nhiễm trùng tái phát gây ra bệnh zona.

Thuỷ đậu chủ yếu được gây ra bởi sự xâm nhập của virus thủy đậu-zoster qua đường hô hấp, phát triển và sinh sản trên niêm mạc đường hô hấp của con người, xâm nhập hệ thống tế bào lưới nội mô qua máu và dịch bạch huyết và tăng cường tái sản xuất. Tại thời điểm này, gây ra nhiễm virus máu và tổn thương toàn thân lần thứ hai. Vùng tổn hại chính là ở da, sự xuất hiện không liên tục của các ban đỏ có liên quan đến nhiễm virus máu có tính ngắt quãng. Nếu cơ thể có thể phát triển một phản ứng miễn dịch cụ thể kịp thời, tình trạng nhiễm virus sẽ biến mất và các triệu chứng sẽ thuyên giảm.

Bệnh thủy đậu rất có thể phát triển khi chức năng miễn dịch của trẻ thấp. Khi nghiêm trọng, bệnh thủy đậu có tính lan truyền, biến chứng của bệnh thủy đậu lan truyền bao gồm viêm phổi, viêm não, viêm gan và tuyến tụy.

Nguyên nhân gây bệnh thuỷ đậu

Trẻ nhỏ dễ bị thuỷ đậu là do bản thân bệnh thuỷ đậu có tính lây truyền mạnh, bệnh thủy đậu lan rộng và khả năng tự miễn dịch của trẻ thấp. Các mẹ đừng ngại xem xét các lý do tại sao trẻ dễ bị thủy đậu và từ đó thực hiện các biện pháp có liên quan để giảm nguy cơ trẻ bị thủy đậu.

Thủy đậu rất dễ lây

Đầu tiên, thủy đậu là một loại virus gây bệnh, rất dễ lây lan. Khi những người dễ mắc bệnh tiếp xúc với trẻ đang mắc bệnh thủy đậu, 92% đều sẽ phát bệnh. Thứ hai, trẻ bị thủy đậu sẽ trở thành nguồn lây truyền virus chính, truyền nhiễm 1-2 ngày trước khi phát ban và một tuần sau khi hội chẩn. Cuối cùng, trẻ nhỏ tiếp xúc với người bị bệnh zona cũng có thể khiến trẻ bị thuỷ đậu.

Sự lây lan của bệnh thủy đậu vô cùng rộng

Bệnh thủy đậu chủ yếu lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp và nước bọt. Ngay cả trong khoảng cách ngắn, nó có thể lây truyền gián tiếp qua người khỏe mạnh. Sự lây truyền này rất khó để ngăn chặn. Trẻ chỉ cần tiếp xúc với người bị thủy đậu, mà bản thân lại không có tiêm vắc xin phòng bệnh, khả năng bị nhiễm bệnh là rất cao.

Trẻ em có khả năng tự miễn dịch thấp

Khả năng miễn dịch thấp của trẻ em cũng là một trong những lý do dễ bị nhiễm virus thủy đậu. Hệ thống miễn dịch của trẻ chưa được phát triển đầy đủ và khó có thể chống lại nhiễm virus thủy đậu.

Nhiễm trùng thông qua người mẹ

Thông thường, em bé dưới 6 tháng tuổi có thể nhận được sức đề kháng từ người mẹ, nên thời kỳ này bé sẽ không bị thuỷ đậu. Nhưng một số trường hợp cá biệt mẹ bị thuỷ đậu trong thai kỳ, có khả năng sẽ lây sang thai nhi. Sau khi bé nổi hết thuỷ đậu thì được miễn dịch vĩnh viễn, nhưng vẫn có khả năng bị giời leo.

Chẩn đoán thuỷ đậu

Kiểm tra máu thường quy

Xét nghiệm máu thường quy còn được gọi là xét nghiệm huyết học, thường kiểm tra số lượng và chất lượng tế bào máu trong máu ngoại vi. Khi kết quả xét nghiệm của em bé cho thấy tổng số tế bào là bình thường hoặc cao hơn một chút, điều đó có nghĩa là trẻ có thể bị thủy đậu.

Kiểm tra kháng thể trong huyết thanh

Kháng thể huyết thanh được thử nghiệm để hiểu chức năng miễn dịch dịch thể của trẻ. Có ba cách để kiểm tra kháng thể trong huyết thanh.

  1. Phát hiện kháng thể huỳnh quang trực tiếpPhương pháp này là để phát hiện xem có immunoglobulin hoặc bổ sung lắng đọng trong mô da của trẻ em.
  2. Phương pháp miễn dịch huỳnh quang gián tiếp: Nó có thể phát hiện xem có một số kháng thể hoặc tự kháng thể đặc hiệu trong huyết thanh của trẻ, đây là một phương pháp nhạy cảm và nhanh chóng để chẩn đoán sớm.
  3. Xác định thử nghiệm liên kết bổ sung: Nó được phát triển trên cơ sở miễn dịch huỳnh quang gián tiếp. Nếu em bé của bạn bị thủy đậu, các kháng thể liên kết bổ sung sẽ xuất hiện trong huyết thanh trong 1-4 ngày đầu tiên sau khi chẩn đoán. Đến 2-6 tuần, kháng thể liên kết bổ sung sẽ đạt đến đỉnh điểm, và nó sẽ giảm dần sau 6 tuần -2 tháng.

Kiểm tra phân lập virus

Trong vòng 3 ngày sau khi trẻ bị thủy đậu, bác sĩ sẽ lấy tế bào dịch mụn nước để nuôi cấy. Tỷ lệ phân lập virus dương tính cao, cuối cùng được xác định bằng phương pháp miễn dịch huỳnh quang, xét nghiệm miễn dịch hấp thụ liên quan đến enzyme và xét nghiệm miễn dịch phóng xạ. Tất nhiên, cũng có thể lấy dịch trong mụn nước tươi trực tiếp cho lên kính hiển vi điện tử để kiểm tra. Phương pháp này rất đơn giản.

Chăm sóc trẻ bị thuỷ đậu

Ngăn trẻ không làm trầy xước mụn nước do ngứa, sẽ dẫn đến bị viêm, đồng thời vi khuẩn sẽ lây lan sang các bộ phận khác của da.

Nếu trẻ mắc bệnh thủy đậu, hãy đeo găng tay bông cho bé để tránh dụi mắt, sẽ làm nhiễm trùng mắt và gây viêm giác mạc, để lại sẹo trên giác mạc và ảnh hưởng đến thị lực.

Một trong những triệu chứng của bệnh thủy đậu là sốt nhẹ. Sốt bắt đầu khi thủy đậu lan rộng, và biến mất khi thủy đậu biến mất. Khi bị sốt, không nên dùng aspirin để hạ sốt, vì điều này sẽ làm tăng nguy cơ biến chứng. Dễ gây ra một dạng viêm não, hội chứng Reyes (Reyes Syndrome).

Phòng ngừa thuỷ đậu

Cách tốt nhất để phòng ngừa bệnh thủy đậu là miễn dịch chủ động.

Cách ly bệnh nhân thủy đậu

Tuy nhiên, trẻ em không được phép đến những nơi công cộng có nhiều người khi trong mùa dịch bệnh. Mở cửa sổ và thông gió để giữ không khí trong nhà sạch sẽ, các phương pháp khác không thể hoàn toàn ngăn trẻ em tiếp xúc với virus zoster thủy đậu.

Miễn dịch thụ động

sử dụng immunoglobulin thủy đậu zoster trong vòng 96 giờ sau khi tiếp xúc với thủy đậu hoặc bệnh zona, nhưng việc bảo vệ bị hạn chế và hiện tại chưa có loại thuốc này ở Việt Nam.

Chủ động tiêm chủng

Tiêm vắc xin là cách tiết kiệm và hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh thủy đậu.

Vắc xin thuỷ đậu

Thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính ban đầu bị nhiễm virus thủy đậu-zoster. Nó rất dễ lây lan và chủ yếu lây truyền qua các giọt hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp. Nó tương đối phổ biến ở trẻ mẫu giáo trong độ tuổi 1-6.

Tiêm phòng là phương pháp phòng ngừa tốt nhất, phòng ngừa hiệu quả chính là chủ động phòng ngừa. Vắc-xin thủy đậu được tạo từ một dạng virus varicella sống. Chủng virus varicella là phương tiện duy nhất để ngăn ngừa nhiễm trùng thủy đậu. Vắc-xin thủy đậu không chỉ có thể ngăn ngừa bệnh thủy đậu mà còn ngăn ngừa các biến chứng do bệnh thủy đậu gây ra.

Khi bị thuỷ đậu cần chú ý những gì

Một số bà mẹ lầm tưởng rằng càng có nhiều thủy đậu thì càng tốt, vì vậy mù quáng uống thuốc trị phát ban bề ngoài. Kết quả của việc này là bệnh thủy đậu lan rộng khắp cơ thể và tình trạng trở nên tồi tệ hơn. Trẻ sẽ cảm thấy ngứa không chịu được, bực bội bất an, thậm chí dùng tay để gãi, người bị nhẹ thì để lại sẹo, người nặng có thể khiến vi khuẩn xâm nhập vào tuần hoàn huyết dịch từ các tổn thương nhiễm trùng cục bộ, phát triển và sinh sản trong máu gây nhiễm trùng huyết.

Trẻ đang sử dụng hormon vỏ thượng thận để điều trị các bệnh khác, trẻ bị ban đỏ hoặc các bệnh ngoài da tương đối nghiêm trọng, trẻ phẫu thuật có vùng vết thương tương đối lớn nên cố gắng hết sức để tránh tiếp xúc với thủy đậu. Bởi vì nếu những trẻ này bị thủy đậu, tình trạng sẽ rất nghiêm trọng.

Nên cách ly bệnh nhân nghi ngờ hoặc chẩn đoán mắc bệnh thủy đậu. Trong số đó, trẻ em đi học hoặc đi nhà trẻ, thông thường có thể cách ly tại nhà. Nếu có những đứa trẻ khác không bị thủy đậu trong nhà, nên đưa trẻ đến một nơi khác để sống hoặc không ở chung phòng với bệnh nhân. Cách ly nên tiếp tục cho đến khi tất cả mụn rộp khô và vỡ.

Đặc biệt chú ý không làm trầy xước mụn rộp trên mặt, để tránh mụn rộp bị nhiễm trùng có mủ. Nếu bệnh bị tổn thương sâu, có thể để lại sẹo. Để ngăn chặn điều này, hãy cắt ngắn móng tay và giữ cho bàn tay sạch sẽ.

Quần áo không nên quá dày, quá chật, quá nóng sẽ ra nhiều mồ hôi, làm các nốt phát ban ngứa.

Khi bị thuỷ đậu nên ăn gì

Thực phẩm giàu chất xơ thô. Các loại rau có lá, chẳng hạn như bắp cải, cần tây, rau bina, giá đỗ, chứa nhiều chất xơ thô, có thể giúp trẻ loại bỏ sự tích tụ nhiệt trong cơ thể.

Cho trẻ uống nhiều nước. Khi bị thủy đậu, trẻ bị bệnh có thể bị đại tiện khô táo do sốt, do đó cần bổ sung đủ nước. Nếu trẻ không thích nước trắng, hãy uống thêm nước ép dưa hấu, nước ép lê tươi, nước cam tươi, nước ép cà chua, v.v.

Cho trẻ ăn nhiều thức ăn có tác dụng thanh nhiệt lợi thuỷ. Các loại rau như rau bina, rau dền, măng, rau diếp, củ niễng, đều là những lựa chọn tốt. Đối với các loại đậu có đậu nành, đậu đen, đậu đỏ, đậu xanh, chúng có tác dụng thanh nhiệt lợi thuỷ.

Dưới đây dưới thiệu một số món ăn giúp thanh nhiệt lợi thủy.

Cháo măng ý dĩ

Măng cùng với gạo nấu thành cháo, có tác dụng ích khí, thanh nhiệt, lợi thấp. Là món ăn có tác dụng tốt giúp điều trị bệnh thuỷ đậu.

Nguyên liệu: gạo tẻ 60g, măng tươi 50g, ý dĩ 30g

Cách làm:

  1. Rửa sạch tất cả các nguyên liệu, măng tươi thát lát. Cho tất cả vào nồi.
  2. Cho vào nồi lượng nước thích hợp, để lửa to nấu, sau khi sôi thì chuyển sang lửa nhỏ, nấu thành cháo là được.

Canh đỗ xanh tảo bẹ

Tảo bẹ cùng với đỗ xanh nấu thành canh có tác dụng thanh nhiệt giải độc, có thể hỗ trợ chữa trị thuỷ đậu ở trẻ nhỏ.

Nguyên liệu: đỗ xanh 50g, tảo bẹ khô 30g, đường đỏ.

Cách làm: 

  1. Đỗ xanh ngâm nước 30 phút, tảo bẹ ngâm nở cắt miếng nhỏ.
  2. Cho tảo và đỗ xanh vào nồi, đổ lượng nước vừa đủ đun lửa to tới khi sôi rồi chuyển lửa nhỏ nấu tới khi chín nát.
  3. Thêm đường đỏ vừa ăn là được.

Thời kỳ truyền nhiễm của bệnh thuỷ đậu

Thuỷ đậu là một bệnh truyền nhiễm rất mạnh do nhiễm virus thủy đậu-zoster, lây truyền qua các giọt nhỏ (như hắt hơi) hoặc do tiếp xúc. Thời gian nhiễm thủy đậu dao động từ 1-2 ngày trước khi phát ban đến hình thành vảy, khoảng 7-8 ngày.

Người mẹ bị nhiễm thủy đậu trong thời kỳ đầu mang thai có thể gây dị tật thai nhi. Nếu mẹ bị bệnh thủy đậu vài ngày sau sinh, cũng có thể dẫn đến trẻ sơ sinh bị thuỷ đậu. Mọi người nói chung đều dễ mắc bệnh thủy đậu, chủ yếu gặp ở trẻ nhỏ, trẻ mẫu giáo từ 2 đến 6 tuổi là nhóm bị bệnh tương đối cao. Bệnh thường xảy ra vào mùa đông và mùa xuân.

Thời gian ủ bệnh thủy đậu là 12-21 ngày, đa phần là hai tuần. Dấu hiệu đặc trưng là sốt, nổi mẩn đỏ toàn thân, mụn rộp và phát ban. Bệnh thủy đậu thường xuất hiện theo đợt, bắt đầu bằng một đốm đỏ nhỏ, biến thành mụn nước, cuối cùng trở nên xù xì. Vì vậy những trẻ khác nhau thì hình dạng của bệnh thủy đậu cũng khác nhau. Thủy đậu phát triển dần dần, thường gặp ở đầu, mặt, ngực và các vùng gần tứ chi. Ngoài ra, miệng, khoang mũi, âm hộ và các bộ phận khác của bệnh nhân cũng sẽ bị loét.

Thuỷ đậu có tính truyền nhiễm rất mạnh, chủ yếu lây truyền qua các giọt hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với virus varicella.

Đọc toàn bộ bài viết

Ths.Bs Trương Thị Thúy Mai

Ths.Bs Trương Thị Thúy Mai chuyên khoa nhi tại bệnh viện nhi đồng 1 tại Tp.HCM. Có rất nhiều năm kinh nghiệm chuyên môn. Bác Mai có vai trò chuyên môn cao tại khoa nhi của bệnh viện.


Tải Ứng Dụng MammyKids Miễn Phí