Chuyên Mục Trẻ từ 0-1 tuổi

Trẻ bị viêm phế quản: triệu chứng, chăm sóc và phòng bệnh

Ngày 16 Tháng Hai, 2020

Viêm phế quản ở trẻ em là chỉ phế quản phát sinh chứng viêm, thường do cảm cúm thông thường hoặc nhiễm virus cảm lạnh dẫn đến.

Nguyên nhân viêm phế quản ở trẻ nhỏ

Viêm phế quản ở trẻ nhỏ, tên bệnh là “ viêm phế quản mao mạch”, nguyên nhân gây bệnh chủ yếu do virus hợp bào hô hấp, chiếm đến hơn 80% ngoài ra còn do Adenovirus, Parainfluenza, Rhovirus, virus cúm… Một số ca bệnh ít gặp có thể do “Nhiễm khuẩn hô hấp Mycoplasma”. Sau khi bị nhiễm, các mao mạch ở phế quản xuất huyết, phù nề, tăng tiết chất nhầy và các tế bào biểu mô niêm mạc bị hoại tử bong ra và làm tắc nghẽn lòng mạch dẫn đến khí phế thũng và xẹp phổi. Viêm có thể lan ra phế nang, thành phế nang và kẽ phổi. Vì vậy có thể coi đây là một loại viêm phổi đặc biệt.

Viêm phế quản mao mạch, không giống với viêm khí quản và viêm phế quản thông thường, các triệu chứng lâm sàng giống với viêm phổi nhưng triệu chứng chủ yếu là thở gấp, bệnh thường gặp ở trẻ em dưới 2.5 tuổi, 80% ở trẻ em 1 tuổi, và đa số là trẻ em dưới 6 tháng tuổi.

Viêm phế quản mao mạch điển hình phát sinh cảm nhiễm ở đường hô hấp trên, sau 2-3 ngày, bắt đầu xuất hiện các triệu chứng điển hình như: ho khan, sốt, nhiệt độ cơ thể thấp hoặc ở mức trung và kèm phát sốt, triệu chứng chủ yếu là thở gấp. Bệnh nhi sau 2 đến 3 ngày có triệu chứng thở gấp thì bệnh bắt đầu chuyển biến nặng, lúc phát sinh thở gấp thì hô hấp tăng nhanh rõ rệt, có thể đạt tới 60-80 lần/phút trở lên.

Ngoài ra còn kèm theo thở ra kéo dài và thở khò khè ở cuống họng. Bệnh nhi biến chứng nặng có thể xuất hiện “3 dấu hiệu lõm” (khi hít vào xuất hiện vết lõm trên xương quai xanh, xương ức và phần bụng trên), sắc mặt tái nhợt, xung quanh miệng xanh hoặc tím tái, bệnh nhi hay bồn chồn, rên rỉ.

Bệnh nặng hơn có thể dẫn đến “Suy tim” hoặc “Suy hô hấp”. Đa số các ca bệnh sau khi điều trị đều thuyên giảm, chỉ một số ít có thể dẫn đến tử vong. 

Chủ yếu do bị nhiễm virus và vi khuẩn, theo các nghiên cứu dịch tễ học, nguyên nhân chính gây bệnh là do virus mũi, virus hợp bào, virus cúm và virus rubella. Các vi khuẩn phổ biến hơn là phế cầu khuẩn, streptococcus tan máu, tụ cầu, cúm, salmonella và bạch hầu.

Ngoài ra, những thay đổi đột ngột về nhiệt độ, ô nhiễm không khí, đặc điểm sinh lý và giải phẫu của đường hô hấp ở trẻ em, yếu tố dị ứng và suy giảm hệ miễn dịch đều là những nguyên nhân gây bệnh.

Triệu chứng viêm phế quản ở trẻ nhỏ

  • Độ tuổi dễ mắc bệnh là trẻ em dưới 1 tuổi, nhất là trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi.
  • 4 mùa trong năm đều có thể phát bệnh, tuy nhiên chủ yếu là mùa đông, xuân. 
  • Bệnh khởi phát cấp tính, có các triệu chứng trong thời kỳ đầu của bệnh cảm cúm, như ho, hắt hơi, sau 1-2 ngày ho càng nặng, khó thở phát tác, thở gấp, sắc mặt nhợt nhạt, môi tím tái, xuất hiện “3 dấu hiệu lõm”, thở khò khè. Nghe phổi có tiếng ran ẩm. Bệnh diễn biến nặng có thể kèm theo suy tim sung huyết, suy hô hấp, bệnh não do thiếu oxy, rối loạn nước và điện giải. Thông thường, nhiệt độ cơ thể không vượt quá 38,5 độ C và bệnh kéo dài từ 1-2 tuần.
  • Bạch cầu bình thường hoặc có tăng nhẹ. Phân tích khí máu cho thấy oxy máu giảm, áp lực một phần Carbon Dioxide trong động mạch máu giảm hoặc tăng. X-quang lồng ngực thấy phổi dày lên, 2 bên phổi độ sáng tăng, có bóng nhỏ và phổi không trương. Nếu có điều kiện có thể làm xét nghiệm chẩn đoán nhanh virus qua chất tiết đường hô hấp để xác định chủng virus.

Viêm phế quản ở trẻ nên xét nghiệm thế nào?

Viêm phế quản ở trẻ em cần làm những xét nghiệm nào? Tiếng ran ở ngực dày hoặc mỏng đa số đều là ran ẩm, tiếng ran có thể giảm sau khi ho ra dịch đờm. Nguyên nhân là do phế quản tiết dịch đờm quá nhiều dẫn đến tiếng hô hấp giảm đi, sau khi ho ra đờm dịch hô hấp lại hồi phục bình thường.

Kiểm tra X-quang lồng ngực

Vân phổi thô hơn hoặc bình thường, rốn phổi đậm, viêm phế quản lúc tiến triển nặng và viêm phổi rất khó phân biệt, nếu nghe thấy tiếng ran sâu hoặc ran nổ, sau khi ho tiếng ran không giảm, nên tham khảo bệnh viêm phổi và kiểm tra X-quang lồng ngực để chẩn đoán xác định.

Xét nghiệm hoá sinh máu

Tổng số tế bào bạch cầu trong máu, xung quanh bình thường hoặc giảm do vi khuẩn gây ra hoặc nhiễm vi khuẩn dẫn đến số lượng tế bào bạch cầu tăng cao, tế bào hạt trung tính tăng. 

Điều trị viêm phế quản ở trẻ nhỏ

Ngăn chặn cảm nhiễm

Viêm Phế Quản cấp tính do vi khuẩn, có thể dùng các thuốc kháng khuẩn như: Cotrimoxazol 0.05/kg/ngày uống 2 lần, Penicillin 3-5 triệu U/mg/ngày tiếp bắp 2 lần/ngày, Dia Mycin, Erythromycin 30-50mg/kg/ngày 3-4 lần. 

Đối chứng trị liệu

  • Trị ho và giảm đờm: Nếu đờm dính và khó hút ra ngoài, có thể sử dụng thuốc hít khí dung và chọn hỗn hợp Amoni clorua 10%, phải giảm ho và long đờm cho trẻ. Ho khan thường xuyên ảnh hưởng đến giấc ngủ và nghỉ ngơi của trẻ, có thể dùng một lượng ít thuốc chống ho. Cần thận trọng để tránh quá liều và sử dụng kéo dài, ảnh hưởng đến sức sống sinh lý của lông mao và gây khó khăn cho việc bài tiết. 
  • Chống co giật: Aminophylline: 2-4mg/kg/lần, uống 3-4 lần/ngày. Thư suyễn linh: Trẻ dưới 6 tuổi 1-2mg/ngày , uống 3-4 lần hoặc 0,1mg/kg/lần. Thư suyễn linh dạng xịt (0.5% 1 lần xịt = 0.1mg) 1-2 lần xịt/lần mỗi ngày 2-3 lần. Nếu thở khò khè nghiêm trọng, có thể thêm 1mg/kg/ngày chia 3 liều, thời gian sử dụng 4-7 ngày. Beclomethasone propionate dạng xịt cũng có thể sử dụng. Dùng thuốc cục bộ có thể làm giảm tác dụng phụ của thuốc toàn thân. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ khó hợp tác và không nên sử dụng. Trẻ em: 1-2 lần xịt (50μg-100μg), mỗi ngày 2-4 lần.

Điều trị bằng thuốc Đông y

  • Chữa ho và giảm hen suyễn: Trong giai đoạn bệnh thuyên giảm có thể dùng một số thuốc trung y chỉ khái bình suyễn, cũng có tác dụng làm giảm các triệu chứng ở một mức độ nhất định.
  • Thuốc dùng ngoài da: Trẻ sơ sinh mắc bệnh, sử dụng thuốc điều trị trong thời gian dài có thể bị ảnh hưởng bởi tác dụng phụ của thuốc. Dùng thuốc dán ngoài da cũng là một phương pháp điều trị an toàn, thuận tiện và đem lại kết quả tốt.

Xoa bóp điều trị

Thông qua thủ pháp xoa bóp trong Đông y, phương pháp ấn huyệt và xoa bóp huyệt vị giúp sơ thông khí tức cũng được áp dụng để điều trị cho bệnh nhi bị viêm phế quản, tăng thêm hiệu quả điều trị.

Chế độ ăn uống cho trẻ em bị viêm phế quản

Canh ti qua hải triết 

Nguyên liệu: Đầu sứa 250g, mướp 250g, trúc diệp (lá tre) 15g, vỏ dưa hấu 150g, lá sen 50g, bạch biển đậu 50g.

Cách làm:

  • Đầu sứa ngâm trong nước 30 phút, làm sạch và để ráo nước, sau đó cắt thành từng đoạn dài khoảng 4cm.
  • Vỏ dưa hấu và mướp rửa sạch, cắt thành khúc.
  • Lá sen, trúc diệp, bạch biển đậu tách ra rồi rửa sạch
  • Đổ đầy nồi một lượng nước thích hợp, cho vỏ dưa hấu, đầu sứa, bạch biển đậu, lá sen, trúc diệp đun sôi ở nhiệt độ cao
  • Tiếp tục đun lửa nhỏ trong 1 giờ, sau đó cho mướp vào cùng đun.  

Lưu ý: Thực phẩm tương kỵ

  • Đầu sứa: Nên tránh ngâm với đường, nếu không sẽ không để được lâu dài.
  • Lá sen: Lá sen kị cây trẩu, phục linh, bạch ngân.

Tam sắc sao bách hợp

 Nguyên liệu: Hoa ly 100g, ớt chuông 20g, cần tây 20g, mộc nhĩ 20g (ngâm nước), dầu lạc 15g, đường kính 2g, tinh bột ngô 10g, gừng 5g.

Cách làm:

  • Hoa ly tươi rửa sạch.
  • Ớt chuông rửa sạch cắt thành miếng nhỏ.
  • Cần tây bỏ gân cắt thành miếng.
  • Mộc nhĩ tươi rửa sạch cắt nhỏ.
  • Cho nước vào nổi và đun sôi, bỏ hoa ly, cần tây, mộc nhĩ vào trước, đun hỗn hợp với lửa vừa.
  • Bắc một chảo dầu đun nóng, cho gừng và ớt chuông vào xào vài lần.
  • Cho hoa ly, cần tây, mộc nhĩ, đường trắng vào đun với lửa vừa, nêm nếm gia vị, sau đó cho thêm tinh bột ngô vào và đun nhỏ lửa là được.

Yêu cầu khi nấu tam sắc sao bách hợp:

  • Cần nấu trong thời gian ngắn, nếu không sẽ không giòn.
  • Người có cơ địa da dầu ăn hoa ly rất tốt cho da.

Cách phòng viêm phế quản ở trẻ nhỏ

Để phòng tránh bệnh viêm phế quản ở trẻ nhỏ, trước tiên chúng ta cần chú ý đến nhiệt độ nóng lạnh của trẻ, không mặc quá ấm và rèn luyện cho trẻ khả năng chịu lạnh, Khi nhiệt độ tăng cao, không nên lo lắng rằng trẻ bị lạnh, mà phải chú trọng giữ ấm cho trẻ mọi lúc, không nên để trẻ bị đổ mồ hôi lạnh.

Nếu trẻ bị cảm lạnh, nên uống thuốc điều trị càng sớm càng tốt không nên để bệnh âm ỉ kéo dài. Khoa Nhi Đông Y cho rằng, trẻ nhỏ rất dễ mắc bệnh, bệnh tình lại chuyển biến rất nhanh, vì vậy uống thuốc kịp thời đúng lúc sẽ đưa đến kết quả tốt hơn.

Phụ huynh thường xuyên tiếp xúc với trẻ nhỏ, nên thường xuyên quan sát xem trẻ có đang xuất hiện những triệu chứng khác thường của cảm mạo hay không, nếu phát hiện thấy phải kịp thời xử lý.Nếu trẻ mắc bệnh, phải điều trị dứt điểm không nên điều trị nửa vời. Nếu trẻ sốt trên 39 độ C, trong 2 giờ đồng hồ phải hạ nhiệt cho trẻ xuống dưới mức 38 độ C. Nếu trẻ sốt 39 độ C liên tục hơn 2 giờ đông hồ sẽ gây tổn thương tế bào não, ảnh hướng đến trí thông minh của trẻ.

Một số trường hợp, trẻ bị sưng amidan hoặc ho (viêm phế quản) nhưng chưa được điều trị dứt điểm, sau một thời gian dài có thể biến chứng thành viêm Amidan và viêm phế quản mãn tính.

Đọc toàn bộ bài viết

Ths.Bs Trương Thị Thúy Mai

Ths.Bs Trương Thị Thúy Mai chuyên khoa nhi tại bệnh viện nhi đồng 1 tại Tp.HCM. Có rất nhiều năm kinh nghiệm chuyên môn. Bác Mai có vai trò chuyên môn cao tại khoa nhi của bệnh viện.


Tải Ứng Dụng MammyKids Miễn Phí