Trẻ sơ sinh bị thiếu máu – cách bổ sung sắt và nguyên nhân

0
22

Nguyên nhân thiếu máu ở trẻ sơ sinh

Thiếu máu là triệu chứng khá thường gặp ở giai đoạn sơ sinh, thiếu máu thời gian dài có thể ảnh hưởng tới chức năng tim và phát triển trí thông minh. Trẻ sơ sinh thiếu máu đa phần là do thiếu hụt chất dinh dưỡng gây nên. Trẻ bị thiếu máu có thể có những triệu chứng như sắc mặt nhợt nhạt, vàng vọt, dễ mệt mỏi, sức đề kháng kém.

Thiếu máu do thiếu dinh dưỡng có thể chia thành thiếu máu do thiếu tiểu hồng cầu (thiếu sắt) và thiếu máu đại hồng cầu (thiếu vitamin B12, axit folic).

Thiếu máu do thiếu tiểu hồng cầu (thiếu sắt)

Do thiếu sắt nên ảnh hưởng sự tổng hợp huyết sắc tố của cơ thể, đây là vấn đề khá phổ biến trên thế giới, thường gặp ở trẻ sơ sinh và phụ nữ trong độ tuổi sinh để.

Nguyên nhân chính gây thiếu máu do thiếu sắt:

  1. Nhu cầu về sắt của cơ thể tăng cao nhưng lượng hấp thu không đủ đáp ứng: Tốc độ sinh trưởng của trẻ sơ sinh rất nhanh, thông thường trẻ sơ sinh sau 5 tháng cân nặng sẽ gấp đôi lúc mới sinh, tới 1 tuổi gấp 3 lần. Trẻ sơ sinh sau 4-6 tháng, lượng sắt dự trữ trong cơ thể sẽ dần tiêu hao hết, nếu chỉ nuôi bằng sữa mẹ vốn chứa ít sắt thì có thể sẽ gây nên thiếu máu do thiếu sắt. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ do mang thai, cho con bú, nhu cầu sắt tăng cao, cộng với chức năng tiêu hoá trong thai kỳ bất ổn, lượng sắt hấp thụ không đủ, cũng dễ gây thiếu máu.
  2. Thiếu máu mãn tính do trở ngại trong hấp thu sắt: sắt huyết sắc tố trong thực phẩm từ động vật có thể được cơ thể hấp thụ trực tiếp dưới dạng porphyrin, tỉ lệ hấp thụ khá cao. Sự hấp thụ sắt không phải huyết sắc tố ảnh hưởng bởi độ hoà tan của đường ruột, có nhiều yếu tố có thể gây cản trở sự hấp thụ sắt của cơ thể.

Thiếu máu do thiếu đại hồng cầu

Do nhiều nguyên nhân ảnh hưởng sự hấp thụ vitamin B12 và axit folic gây nên thiếu máu do thiếu đại hồng cầu. Vitamin B12 và axit folic đều có tác dụng hỗ trợ trong quá trình trao đổi chất của axit nucleic, nếu thiếu 2 loại chất này khiến trao đổi chất bị trở ngại, ảnh hưởng tới sự trưởng thành của tiền nguyên hồng cầu. Thường gặp ở những trẻ sơ sinh chưa ăn dặm hoặc ăn dặm ít, chỉ bú sữa mẹ, hoặc trẻ bị viêm nhiễm thường xuyên, rối loạn chức năng tiêu hoá.

Thiếu vitamin B12 có thể gây thiếu máu và tổn thương hệ thần kinh. Thiếu axit folic ngoài gây thiếu máu còn có thể gây tiêu chảy do viêm lưỡi, viêm miệng.

Phải làm gì khi trẻ sơ sinh bị thiếu máu

  • Bổ sung thực phẩm giàu sắt, thêm sữa bột công thức tăng cường sắt, bột yến mạch hoặc thuốc nhỏ vitamin tăng cường sắt. Ngoài ra còn cần bổ sung thực phẩm chứa vitamin C như nước cà chua, rau nghiền để tăng sự hấp thu sắt. Khi bé bắt đầu ăn thức ăn dạng rắn, nên cho bé ăn nhiều thực phẩm giàu sắt như lòng đỏ trứng, cháo rau, tránh ăn đường vì đường gây cản trở hấp thu sắt.
  • Luôn quan sát tình trạng cơ thể trẻ, khi cần thiết có thể xét nghiệm thành phần huyết sắc tố. Nếu huyết sắc tố quá thấp nghĩa là thiếu máu, nên kịp thời bổ sung sắt, ăn nhiều thực phẩm giàu sắt.
  • Về việc dùng thực phẩm được bổ sung sắt, trẻ đủ tháng bắt đầu từ tháng thứ 4-6 (không muộn hơn 6 tháng), trẻ sinh non thiếu cân bắt đầu từ tháng thứ 3. Cách đơn giản nhất là thêm sắt II sunfat vào sữa hoặc thức ăn dặm. Với trẻ bú mẹ mỗi ngày cho ăn 1-2 bữa ngũ cốc chứa sắt. Còn có thể thay phiên sử dụng thuốc nhỏ sắt (II) sunfat. Trẻ đủ tháng mỗi ngày không quá 1mg/kg/ngày (2.5%FeSO4 0.2ml/kg/ngày), trẻ sinh non không quá 2mg/kg/ngày. Mỗi ngày tổng lượng đối đa không quá 15mg, dùng tại nhà tối đa không quá 1 tháng để tránh bị trúng độc sắt.
  • Trẻ không bú mẹ từ sau tháng thứ 6, nếu không cho uống sữa bò tăng cường sắt, tổng lượng sữa trong ngày không quá 750ml, nếu không sẽ làm giảm lượng thức ăn chứa sắt khác.

Nuôi con bằng sữa mẹ có gây thiếu máu ở trẻ sơ sinh không

Sữa mẹ là thực phẩm tốt nhất dành cho trẻ sơ sinh, Tổ chức y tế thế giới khuyên nên nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 4-6 tháng đầu. Một nghiên cứu về chứng thiếu máu ở trẻ sơ sinh cho thấy, trong giai đoạn sơ sinh, tỉ lệ trẻ bú sữa công thức bị thiếu máu là 22.58%, ở trẻ bú mẹ và bú sữa công thức là 31.20%, ở trẻ bú hoàn toàn sữa mẹ là 43.93%, ở trẻ bú hoàn toàn sữa mẹ dưới 4 tháng là 27.74%, ở bé bú hoàn toàn sữa mẹ hơn 4 tháng là 43.59%. Nếu trước 4 tháng đầu cho bé bú thêm sữa bò (sữa bột), tỉ lệ thiếu máu là 26.32%, sau 4 tháng thêm sữa bò (sữa bột) tỉ lệ là 41.36%. Nếu trước 8 tháng cho bé bổ sung thịt, tỉ lệ thiếu máu là 32.34%, sau 8 tháng mới bổ sung thịt, tỉ lệ thiếu máu là 37.21%.

Tỉ lệ tiêu hoá hấp thụ của sữa mẹ tuy rất cao, nhưng hàm lượng sắt lại rất thấp. Trong 100g sữa mẹ thông thường chỉ có 0.5mg sắt, còn trong 100g sữa bò (sữa bột) chứa tới 9mg sắt. Do đó thời gian cho bú sữa mẹ hoàn toàn càng dài thì khả năng bé bị thiếu máu càng cao. Sữa bột công thức tăng cường sắt có thể giúp phòng chống thiếu máu hiệu quả, bổ sung thực phẩm có đạm động vật giàu sắt cũng có tác dụng tốt.

Phân tích nguyên nhân nuôi con bằng sữa mẹ lại có tỉ lệ thiếu máu cao, các chuyên gia phát hiện có một số lý do sau:

  • Bản thân mẹ vốn đã thiếu máu, do nguyên nhân từ chính cơ thể mẹ mà khiến bé thiếu máu.
  • Bé tới thời gian ăn dặm (thông thường tháng thứ 4-6) nhưng vẫn chỉ bú sữa mẹ, hoặc ăn ít thực phẩm bổ sung đều có thể khiến thiếu máu do thiếu sắt. Tỉ lệ hấp thụ sữa mẹ rất cao nhưng hàm lượng sắt rất thấp, chỉ 0.5mg/100g, còn sữa bò (sữa bột) có tới 5-11mg/100g. Tốc độ phát triển của trẻ sơ sinh rất nhanh, thông thường 5 tháng sau khi sinh cân nặng của bé tăng gấp đôi khi vừa sinh, tới 1 tuổi tăng 3 lần. Trẻ từ tháng thứ 4-6, lượng sắt dự trữ trong cơ thể dần tiêu hao hết, nếu chỉ cho bé bú sữa mẹ hoặc cho bé ăn sữa bột hoặc thực phẩm bổ sung không dành riêng cho trẻ sơ sinh (như chỉ cho bé ăn cháo) thì có thể gây thiếu máu do thiếu sắt.
  • Do mẹ rất khó phán đoán lượng ăn của bé mỗi lần, nếu bé thường xuyên ăn không no cũng có thể bị thiếu máu.
  • Một số nhân tố ảnh hưởng sự hấp thụ sắt, như dư thừa canxi.

Mẹ nhất định phải căn cứ tình trạng của bản thân để nuôi dưỡng bé. Tuyệt đối không cho rằng có sữa mẹ rồi là không cần cho bé ăn gì khác  nữa, cũng đừng nghĩ sữa mẹ khiến bé thiếu máu mà cai sữa quá sớm.

Triệu chứng thiếu máu ở trẻ

“Sắc mặt con nhợt nhạt, màu môi cũng nhạt quá, liệu có bị thiếu máu không?” có nhiều bậc cha mẹ đều có lo lắng như vậy. Thật ra trẻ sơ sinh bị thiếu máu cũng khá thường gặp, cứ mỗi 5 trẻ lại có 1 trẻ bị thiếu máu.

Thiếu máu thường gặp ở trẻ ở 6 tháng – 3 tuổi. Do sau khi sinh, các hệ cơ quan trong cơ thể trẻ chưa hoàn thiện, chức năng tạo máu không bằng khi còn ở trong bụng mẹ, nên sau khi chào đời, tiêu hao huyết sắc tố chủ yếu dựa vào sắt dự trữ nhận khi còn là thai nhi. Khoảng 6 tháng sau sinh, “hàng dự trữ” này tiêu hao gần hết, thêm nữa tốc độ phát triển của trẻ rất nhanh, tiêu hao huyết sắc tố cũng rất nhanh, nếu không bổ sung sắt kịp thời thì trẻ rất dễ bị thiếu máu do thiếu sắt.

Trẻ thiếu máu ngoài ảnh hưởng sự sản sinh huyết sắc tố, còn ảnh hưởng sự cung cấp dưỡng khí tới các tổ chức và hoạt tính của một số loại enzyme, từ đó khiến cơ thể xuất hiện một chuỗi vấn đề. Do đó cha mẹ nhất định cần nắm rõ tín hiệu khi trẻ bị thiếu máu như sau:

  • Niêm mạc da trở nên nhợt nhạt, như môi, móng tay, sắc mặt tái nhợt, trẻ lớn hơn một chút còn bị đau đầu, chóng mặt, mắt nhìn có chấm đen.
  • Trẻ thiếu máu sẽ mất tập trung, phản ứng chậm chạp, bất an, tinh thần uể oải, giảm vận động, kém ăn. Những trẻ bị thiếu máu lâu thường dễ mệt mỏi, tóc khô, chậm lớn.
  • Trẻ thiếu máu sẽ giảm sức đề kháng, dễ mắc các bệnh viêm nhiễm, chủ yếu là do ảnh hưởng tới chức năng của tế bào hồng cầu, thiếu sắt nghiêm trọng có thể gây sưng gan, tỳ.

Thông thường nếu bé ăn uống hợp lý, đủ dưỡng chất thì sẽ không bị thiếu máu. Nếu trẻ bị thiếu máu trước tiên nên kiểm tra rõ mức độ thiếu máu rồi bổ sung sắt theo chỉ dẫn của bác sĩ. Thiếu máu ở mức độ nhẹ có thể điều chỉnh chế độ ăn hàng ngày là được. Nếu ở mức độ cao cần bổ sung thuốc sắt và kiểm tra định kỳ.

Cách phòng tránh thiếu sắt ở trẻ sơ sinh

  • Trong 4-6 tháng đầu cố gắng nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ, bổ sung thức ăn dặm kịp thời, cân bằng dưỡng chất. Có thể cho bé ăn gan tiết động vật, thịt đỏ, bột gạo tăng cường chất sắt.
  • Bổ sung thực phẩm giàu vitamin C để tăng cường hấp thu sắt.
  • Cho trẻ khám định kỳ: khám định kỳ để phát hiện triệu chứng sớm và điều trị kịp thời.

Trẻ thiếu máu nên ăn gì

Thiếu máu do thiếu dinh dưỡng là do cơ thể hấp thụ không đủ những dưỡng chất cần thiết cho việc tạo máu như sắt, vitamin B12, axit folic. Cuộc sống hiện đại tuy vật chất đầy đủ, mức sống được nâng cao, nhưng bệnh nhi thiếu máu vẫn không phải hiếm gặp. Cha mẹ cần chú ý kết hợp đầy đủ và cân bằng dinh dưỡng cho bữa ăn của trẻ, kịp thời cho bé ăn dặm, tránh trường kỳ chỉ nuôi trẻ bằng sữa mẹ đơn thuần.

Cháo thịt nạc gan heo (lợn)

Phù hợp cho trẻ 8 tháng – 1 tuổi.

Nguyên liệu: Gan heo, thịt heo nạc, gạo nếp, dầu, muối vừa đủ.

Cách chế biến:

  1. Gan và thịt rửa sạch, xay nhỏ, trộn đều với dầu và muối.
  2. Gạo vo sạch, nấu thành cháo.
  3. Khi cháo chín cho thịt, gan vào nấu tiếp cho tới khi chín là được.

Canh bảy sắc cầu vồng

Phù hợp cho trẻ 8 tháng – 1 tuổi.

Nguyên liệu: bột mỳ, thịt heo nạc, trứng gà, rau chân vịt, rong biển, dầu, hành gừng băm nhỏ, muối, xì dầu.

Cách chế biến:

  1. Cho bột mì vào đãi, dùng đũa ướt quấy bột, vừa cho nước vừa quấy bột để tạo thành những viên nhỏ.
  2. Thịt heo xay nhỏ, rau chân vịt trần nước sôi, để ráo, cắt thành đoạn ngắn.
  3. Cho dầu vào chảo, dầu nóng cho hành gừng băm vào phi thơm, cho thịt xay vào xào, nêm xì dầu, cho một lượng nước vừa đủ đun sôi. Sau đó cho những viên bột đã chuẩn bị vào, đảo đều đun một lúc. 
  4. Đánh trứng đổ vào nồi, cho tiếp rau chân vịt, rong biển, muối vừa ăn, đun sôi một lúc là được.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây