Vàng da ở trẻ sơ sinh – lý do – cách phòng và chữa trị

0
47

Vàng da ở trẻ sơ sinh là gì

Vàng da ở trẻ sơ sinh chủ yếu là do sự lắng đọng của bilirubin trên bề mặt da, khiến da và củng mạc (tròng trắng của mắt) chuyển sang màu vàng. Vàng da sơ sinh được chia thành vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý, hầu hết là sinh lý. Trẻ đủ tháng thường bị vàng da 2-3 ngày sau khi sinh, cao điểm là 4-5 ngày và giảm dần sau 5-7 ngày.

Về mặt y học, vàng da ở trẻ chưa đầy tháng (trong vòng 28 ngày sau sinh) được gọi là vàng da sơ sinh. Các triệu chứng chính là da, niêm mạc, củng mạc nhuộm vàng. Trẻ ăn không ngon, bồn chồn, nhiệt độ cơ thể cũng sẽ tăng lên.

Vàng da sơ sinh là một bệnh khá phổ biến ở trẻ sơ sinh. Trên lâm sàng, khoảng 85% trẻ sinh đủ tháng và hầu hết trẻ sinh non đều bị vàng da trong vòng một tuần sau khi sinh. Vàng da sơ sinh là một loại bệnh gây ra bởi chức năng gan chưa phát triển hoàn thiện, chuyển hóa bilirubin bất thường và nồng độ bilirubin trong máu tăng cao. Có thể chia ra vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý.

Vàng da có nghiêm trọng không?

Có một số trẻ sơ sinh kiểm tra phát hiện vàng da, khiến người nhà cảm thấy lo lắng. Vậy vàng da có nghiêm trọng không?

Vàng da, còn được gọi là bệnh màu vàng, là do sự gia tăng nồng độ của bilirubin trong huyết thanh do rối loạn chuyển hóa bilirubin. Các triệu chứng chính là da, củng mạc và các mô khác bị nhuộm vàng. Đây không phải là một bệnh thể chất, nó chỉ là một triệu chứng hoặc dấu hiệu. Hơn nữa, đôi khi chúng ta ăn quá nhiều thực phẩm, chẳng hạn như cà rốt, cà chua, quýt… có thể gây vàng da giả. Vì vậy, nếu tình trạng sức khỏe tốt, không cần phải lo lắng, có thể đến bệnh viện để kiểm tra định kỳ, nếu tình trạng không được cải thiện, thì có thể tiến hành điều trị thêm.

Sự xuất hiện của vàng da có liên quan chặt chẽ với các tổn thương chức năng gan hoặc tắc nghẽn ống mật. Do đó, vàng da không đơn giản như sự xuất hiện của các tổn thương da. Điều đó có nghĩa là có nhiều vấn đề nghiêm trọng hơn ở gan và túi mật. Nếu không được điều trị kịp thời, có khả năng bỏ lỡ bệnh, tế bào gan bị phá huỷ, gây tan máu, vàng da hạt… đe dọa đến tính mạng.

Nguyên nhân gây vàng da ở trẻ sơ sinh

Nguyên nhân gây vàng da ở trẻ sơ sinh do sự phát triển chưa hoàn thiện của gan, chuyển hóa bilirubin bất thường và nồng độ bilirubin trong máu tăng cao. Nếu đó là vàng da bệnh lý, có khả năng là biểu hiện của các bệnh khác. Thông thường, vàng da sinh lý sẽ hết sau 7-10 ngày và vàng da bệnh lý cần mất hơn 2 tuần.

Khi còn là một bào thai, em bé dựa vào nhau thai để nhận máu và oxy, khi tách ra khỏi cơ thể người mẹ, em bé bắt đầu thở bằng phổi để lấy oxy. Môi trường trong cơ thể thay đổi gây thiếu oxy, không cần quá nhiều tế bào hồng cầu nữa. Lúc này, bilirubin sản sinh, và có thể tăng trưởng quá mức. Bilirubin dư thừa không thể được bài tiết bởi hệ thống enzyme chưa trưởng thành, cùng với máu chảy khắp cơ thể, biểu hiện ra ngoài bằng các dấu hiệu ngoài da, khiến cho da và củng mạc của trẻ biến thành màu vàng. Hiện tượng này được gọi là vàng da sơ sinh.

Bilirubin tăng cao

  1. Nhiều tế bào hồng cầu bị phá hủy: Em bé ở trong môi trường thiếu oxy trong tử cung của mẹ, các tế bào hồng cầu tăng, nhưng tuổi thọ lại ngắn. Nồng độ oxy trong máu tăng sau khi sinh và các tế bào hồng cầu vượt quá mức nhanh chóng bị phá hủy.
  2. Hàm lượng oxydase heme cao: hàm lượng cao trong vòng 7 ngày sau khi sinh, khả năng lớn là để sản xuất bilirubin.

Chức năng gan chưa hoàn thiện

  1. Khả năng hấp thu bilirubin của gan kém: Hàm lượng protein Y, Z trong tế bào gan không đủ, khiến gan không hấp thu đủ bilirubin.
  2. Chức năng liên kết giữa gan và bilirubin kém: hàm lượng glucuronyl transferase thấp, khả năng hoạt động không đủ, dẫn đến chức năng liên kết với bilirubin kém.
  3. Chức năng bài tiết bilirubin qua gan kém: Chức năng bài tiết kết hợp với bilirubin kém, có thể gây ứ mật.

Đặc điểm của tuần hoàn gan-ruột

Nhóm vi khuẩn bình thường trong ruột của trẻ sơ sinh chưa hình thành tại thời điểm sinh và bilirubin không thể vào ruột chuyển hoá thành urobilinogen (biogen trong phân).

Dựa vào những điểm trên cho thấy, khả năng hấp thu, kết hợp, bài tiết bilirubin ở trẻ sơ sinh rõ ràng kém hơn so với người trưởng thành. Hơn nữa bilirubin được sản xuất nhiều nhưng lại bài tiết ít, do đó dễ xảy ra vàng da. Đặc biệt là khi bé bị thiếu oxy, chậm bài tiết phân, chậm ăn, nôn, mất nước, nhiễm toan, tụ máu ở đầu, sẽ làm tăng mức độ vàng da.

Triệu chứng rõ ràng nhất của vàng da là vàng da toàn thân. Khi cha mẹ thấy cơ thể bé chuyển sang màu vàng, cần lưu ý kịp thời các triệu chứng vàng da, chú ý quan sát và đến bệnh viện để điều trị nếu cần.

Vàng da do sữa mẹ

Một loại vàng da ở trẻ sơ sinh khác được gọi là vàng da do sữa mẹ. Người ta thường tin rằng có một lượng lớn glucuronidase trong ruột non của trẻ sơ sinh và loại enzyme này chủ yếu có nguồn gốc từ sữa mẹ. Enzyme này có thể chuyển hoá kết hợp bilirubin thành bilirubin tự do, làm tăng lượng bilirubin không liên kết trong ruột. Ngoài ra, nhu động ruột của trẻ sơ sinh tương đối chậm, khả năng hấp thu tăng mạnh, dẫn đến vàng da do sữa mẹ. Các triệu chứng của vàng da do sữa mẹ như sau: 

  1. Vàng da xảy ra ở trẻ bú mẹ 4~7 ngày sau khi sinh, đạt đỉnh trong 2~4 tuần (bilirubin huyết thanh có thể vượt quá 256.6 đến 342.0umol/L).  
  2. Nếu ngừng cho con bú trong 3~4 ngày trong thời gian vàng da, vàng da sẽ giảm đáng kể và bilirubin sẽ giảm >= 50%. Nếu tiếp tục cho con bú, vàng da chưa chắc sẽ trở lại. Cho dù có xảy ra, nó cũng sẽ không đạt đến mức như ban đầu.
  3. Vàng da thường kéo dài 3~4 tuần và giảm dần trong tháng thứ hai. Một số ít trẻ có thể mất 10 tuần mới giảm.

Đánh giá mức độ vàng da ở trẻ sơ sinh

Vàng da ở trẻ sơ sinh là do sự chuyển hóa bất thường của bilirubin, khiến cho nồng độ bilirubin trong máu tăng cao và gây vàng da. Vậy làm thế nào để cha mẹ đánh giá được mức độ vàng da ở trẻ sơ sinh?

Thông thường dưới ánh sáng tự nhiên, quan sát mức độ nhuộm màu vàng trên da của trẻ, chủ yếu được chia thành:

  1. Nhẹ: chỉ vàng ở vùng mặt.
  2. Trung bình: vàng da trên thân. Dùng ngón tay ấn vào vùng da bị vàng trên thân rồi thả ra, quan sát tình hình nhiễm vàng của da.
  3. Nặng: các chi và lòng bàn tay, chân bị nhiễm vàng. Lúc này bạn nên đến bệnh viện để khám và điều trị kịp thời.

Chỉ số tiêu chuẩn vàng da ở trẻ sơ sinh

Các chuyên gia tin rằng vàng da thường được chia thành vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý. Chỉ cần vượt quá phạm vi của vàng da sinh lý, sẽ được coi là vàng da bệnh lý.

Vàng da sinh lý

Thông thường trẻ sơ sinh sau 2 ngày sinh, có thể dùng mắt thường nhìn ra các đốm vàng trên da trẻ. Đạt đến đỉnh điểm sau 3-5 ngày và hầu như sẽ biến mất sau 7-10 ngày. Lúc này, chỉ số vàng da (giá trị bilirubin trong huyết thanh) thường không vượt quá 15mg/dL là trong phạm vi bình thường.

Vàng da bệnh lý

Có nhiều lý do gây vàng da bệnh lý. Tiêu chí cho trẻ đủ tháng khác với trẻ sinh non. Các bà mẹ chỉ cần phát hiện những điểm sau đây nên lập tức đến bệnh viện để kiểm tra:

  1. Vàng da được phát hiện trong vòng 24 giờ sau sinh, là “vàng da khởi phát sớm”.
  2. Chỉ số vàng da tăng quá nhanh tại một thời điểm, tăng hơn 5mg/dL mỗi ngày. Tình trạng này thường gặp ở vàng da tan máu (sự bất đồng nhóm máu giữa mẹ và con).
  3. Chỉ số vàng da tăng cao, hơn 15mg/dL.
  4. Thời gian bị quá dài, thông thường thời gian của vàng da sinh lý là 7-10 ngày. Nếu quá 2 tuần, hãy chú ý.

Mức độ vàng da cao phải làm thế nào

Trẻ sơ sinh sẽ bị vàng da từ 3-5 ngày sau khi sinh, đó là một hiện tượng bình thường. Chỉ số vàng da thường không vượt quá 15mg/dL. Đây là phạm vi bình thường và là sinh lý. Cha mẹ không nên quá lo lắng nhưng nếu chỉ số vàng da tương đối cao, có thể xem xét hai phương pháp sau.

Uống nước đun sôi để nguội.

Mỗi buổi sáng và buổi tối, trẻ phải được cho uống 30ml nước đun sôi để nguội. Vào ban ngày, trẻ nên uống một lượng nước vừa phải, để yếu tố gây vàng da trong cơ thể trẻ bài tiết sớm. Nếu như bú sữa mẹ cũng được, nếu là uống sữa bột, hãy cho thêm nước.

Tắm nắng

Mỗi ngày vào khoảng 10 giờ sáng, khi ánh mặt trời không quá mạnh, hãy cho trẻ tắm nắng. Cố gắng để da bé tắm càng nhiều càng tốt, nhưng nên che mắt lại.

Nếu trong một thời gian dài, vàng da không giảm, chỉ số cũng rất cao, đó có thể là bệnh lý, nên đến bệnh viện để điều trị.

Vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh

Vàng da sinh lý là gì

Một số cha mẹ có thể phát hiện ra rằng da của em bé bắt đầu chuyển sang màu vàng sau 2-3 ngày sau sinh. Thực tế, đây là một hiện tượng sinh lý bình thường. Các dấu hiệu vàng da sinh lý của trẻ sơ sinh có thể tự khỏi.

Vàng da sinh lý là một hiện tượng sinh lý bình thường ở trẻ sơ sinh và được gây ra bởi sự gia tăng của bilirubin trong huyết thanh. Sau khi trẻ sơ sinh được sinh ra, bé bắt đầu thở tự nhiên và tuần hoàn phổi được thiết lập. Sau khi có đủ oxy, các tế bào hồng cầu dư thừa trong cơ thể bắt đầu bị phá hủy. Bilirubin không thể được đào thải qua gan thông qua quá trình trao đổi chất và tích tụ trong cơ thể, gây ra vàng da, niêm mạc và các mô khác. Với việc giảm sự phá hủy hồng cầu và sự trưởng thành của các men gan, bilirubin không liên kết được chuyển hóa dần và bài tiết qua ruột và đường tiết niệu, vàng da cũng giảm dần và biến mất.

Vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh là chỉ trẻ sơ sinh sau khi sinh trong vòng 2-3 ngày xuất hiện da, nhãn cầu bị nhiễm vàng; đỉnh điểm trong 4-6 ngày. Trẻ sơ sinh đủ tháng có thể giảm trong vòng hai tuần và trẻ sinh non cần 3-4 tuần để giảm. Trẻ bị vàng da nhẹ có thể chỉ giới hạn ở mặt, cổ và thân; màu sắc tương đối nhạt, tương đối nặng có thể lan ra khắp toàn thân. Ngoại trừ vàng da, trẻ sơ sinh thông thường trong tình trạng tốt, ăn sữa, ngủ và đi tiểu bình thường.  Nhưng không phải là tất cả các bé đều sẽ bị vàng da. Nói chung, 60% trẻ đủ tháng và 80% trẻ sinh non bị vàng da.

Triệu chứng vàng da sinh lý

  1. Trẻ sơ sinh bị vàng da sinh lý nhẹ có da màu vàng nhạt, thường giới hạn ở mặt và cổ hoặc thân, củng mạc cũng có thể bị ố vàng. Bilirubin giảm sau 2-3 ngày, đến ngày thứ 5-6 da trở lại bình thường. Trẻ bị vàng da nặng, màu da không đồng nhất, bắt đầu từ đầu sau đó đến chân chuyển sang màu vàng, sau đó có thể lan ra khắp cơ thể. Chất nôn và dịch não tủy cũng có thể bị ố vàng, thời gian thường kéo dài hơn 1 tuần, đặc biệt đối với những trẻ sinh non có thể kéo dài đến 4 tuần. Phân có màu vàng và không có bilirubin trong nước tiểu.
  2. Những người bị vàng da nhẹ có màu sáng, trong khi những người bị vàng da nặng có màu sẫm hơn, nhưng da vẫn hồng hào, trong vết vàng có đốm đỏ.
  3. Bộ phận vàng da thường gặp là trên cơ thể, củng mạc và tứ chi, khuỷu tay chân không bị.
  4. Trẻ sơ sinh thường trong tình trạng tốt, không thiếu máu, gan và lách không to, chức năng gan bình thường và không có vàng da nhân. 

Trẻ sinh non thường hay bị vàng da hơn trẻ đủ tháng, có thể xuất hiện chậm hơn trong 1-2 ngày. Mức độ vàng da tương đối nghiêm trọng, khả năng giảm lâu, có thể được kéo dài đến 2-4 tuần.

Đặc điểm vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh

  1. Vàng da thường bắt đầu 2-3 ngày sau khi sinh.
  2. Vàng da đậm dần, đạt cực đại vào ngày thứ 4, và sau đó giảm dần.
  3. Ở trẻ sơ sinh đủ tháng, vàng da thường hết trong vòng 2 tuần sau khi sinh và ở trẻ sinh non thường hết trong vòng 3 tuần sau khi sinh.
  4. Mức độ vàng da thường không đậm, màu da vàng nhạt, vàng da thường giới hạn ở vùng mặt và nửa trên cơ thể. Khi bị vàng da tình hình chung của trẻ là tốt, nhiệt độ bình thường, thèm ăn bình thường, màu nước tiểu bình thường, tăng trưởng và phát triển bình thường.
  5. Hoá xét nghiệm bilirubin huyết thanh vượt quá mức bình thường 2mg/dl, nhưng nhỏ hơn 12mg/dl.

Phải làm gì khi trẻ bị vàng da sinh lý

Vàng da sinh lý có thể tự khỏi mà không cần điều trị đặc biệt. Trẻ sinh non có độ phân giải vàng da sinh lý chậm hơn. Nhiễm trùng và thiếu oxy cũng có thể trì hoãn độ phân giải của vàng da. Có thể sử dụng ánh sáng xanh nếu cần thiết. Khi bé bị vàng da, cho uống nhiều nước đường có thể giúp bệnh mau khỏi. Tuy nhiên, vàng da tương đối dễ tan, nên tiến hành kiểm tra thêm để ngăn ngừa vàng da bệnh lý.

Làm sao để ngăn ngừa vàng da sinh lý

  1. Nếu người mẹ đã từng sinh con bị vàng da, nên đề phòng khi mang thai tiếp, uống thuốc đúng giờ.
  2. Sau khi sinh, cần theo dõi chặt chẽ nhịp tim, tiếng tim, mức độ thiếu máu, sự biến hoá to nhỏ của gan, ngăn ngừa sớm và điều trị suy tim.
  3. Ngay khi bé chào đời, nên theo dõi kiểm tra chặt chẽ tình trạng vàng da củng mạc, phát hiện vàng da sớm để điều trị, đồng thời quan sát sự thay đổi màu sắc của da để biết được sự tiến triển và rút lui của vàng da.
  4. Nếu cần điều trị bằng cách thay máu, nên kịp thời tiêu độc không khí trong phòng bệnh, máu, tất cả các loại thuốc, dụng cụ nên được chuẩn bị, cần nghiêm ngặt tuân thủ quy trình thực hiện.
  5. Ngăn ngừa trẻ sơ sinh bị vàng da nên chú ý bảo vệ làn da, rốn và vùng mông của trẻ phải sạch sẽ, tránh để nhiễm trùng.
  6. Chú ý quan sát các triệu chứng toàn thân của trẻ sơ sinh, như tinh thần có tốt hay không, buồn ngủ, khó bú, quấy khóc, lác mắt hai bên, cứng khớp hoặc co giật… để sớm phát hiện và điều trị.
  7. Khi mang thai, mẹ bầu nên chú ý đến chế độ ăn, không nên ăn đồ lạnh, không để quá no hoặc quá đói, tránh rượu và các đồ cay nóng để tránh tổn thương lá lách và dạ dày.

Điều trị vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh

Vàng da là một hiện tượng phổ biến ở trẻ sơ sinh. Nói chung, vàng da sinh lý không cần điều trị, bình thường sẽ tự giảm trong khoảng nửa tháng. Sử dụng ánh sáng xanh là một phương pháp điều trị phổ biến. Nói chung, hầu hết vàng da ở trẻ sơ sinh không cần điều trị. Tuy nhiên, nếu cần, có hai cách để điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh:

Điều trị quang học 

Điều trị quang học là một liệu pháp hỗ trợ để điều trị chứng tăng bilirubin ở trẻ sơ sinh bằng chiếu xạ đèn huỳnh quang. Điều trị quang học thường làm giảm vàng da ở trẻ sơ sinh vì ánh sáng cực tím có thể biến bilirubin thành một thứ dễ dàng bài tiết ra khỏi nước tiểu của bé.

Phương pháp thay máu

Nếu vàng da ở trẻ sơ sinh nặng hơn hoặc nồng độ bilirubin tiếp tục tăng sau khi điều trị bằng ánh sáng, bé yêu cần phải được điều trị thay máu.

Phương pháp khác

Có những bước khác bạn có thể thực hiện để giúp bé giảm các vết vàng trên cơ thể. Ví dụ, đảm bảo em bé của bạn có thể ăn đủ sữa mẹ hoặc sữa công thức để có nhu động ruột nhiều hơn. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào về bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh, hãy nhớ hỏi bác sĩ để đảm bảo rằng bạn đã chọn đúng phương pháp điều trị cho con.

Vàng da bệnh lý

Vàng da bệnh lý là gì

Vàng da bệnh lý thông thường xuất hiện trong 24 giờ sau sinh, trong một thời gian ngắn màu sắc da của trẻ sẽ ngày càng đậm, thời gian bị bệnh hơn 2 tuần.

Vàng da bệnh lý xuất hiện tương đối sớm, sau khi sinh chưa đủ 24 tiếng đã có thể xuất hiện. Một khi vàng da xuất hiện, màu da của em bé sẽ nhanh chóng sẫm màu trong một thời gian ngắn, và nó sẽ tồn tại trong một thời gian dài. Trẻ thường kèm theo các triệu chứng thiếu máu, nhiệt độ cơ thể không bình thường, buồn ngủ, bú yếu, nôn mửa, màu sắc đại tiểu tiện bất thường, không ăn sữa, thậm chí rên rỉ, la hét.

Một số bệnh vàng da bệnh lý, tồn tại trong một thời gian dài không khỏi, hoặc giảm dần nhưng lại trở lại nặng hơn. Gặp những tình trạng như vậy, phải nhanh chóng đến bệnh viện điều trị.

Đặc điểm vàng da bệnh lý ở trẻ sơ sinh

  1. Vàng da xuất hiện quá sớm, xuất hiện trong vòng 24 giờ sau khi sinh.
  2. Thời gian vàng da giảm quá muộn, kéo dài quá lâu, vượt quá thời gian giải quyết bình thường hoặc vàng da đã giảm và xuất hiện trở lại, hoặc vàng da dần thoái lui sau thời gian cao điểm, sau đó dần dần nghiêm trọng hơn.
  3. Mức độ vàng da nặng, toàn bộ cơ thể, da và niêm mạc rõ ràng biến thành màu vàng.
  4. Khi kiểm tra bilirubin huyết thanh, bilirubin vượt quá 12mg/dl, hoặc tăng cao nhanh chóng. Mỗi ngày tăng hơn 5mg/dl.
  5. Ngoài vàng da, còn kèm theo các tình trạng bất thường khác, như mệt mỏi về tinh thần, ít khóc, ít vận động, ăn ít hoặc nhiệt độ cơ thể không ổn định.

Nguyên nhân vàng da bệnh lý

Các nguyên nhân gây vàng da bệnh lý ở trẻ sơ sinh có thể được chia thành 2 loại lây nhiễm và không lây nhiễm. Nguyên nhân lây nhiễm thường gặp là trong viêm gan sơ sinh, nhiễm khuẩn huyết ở trẻ sơ sinh gây vàng da. Nguyên nhân không lây nhiễm, phổ biến trong chứng tan máu bẩm sinh, viêm đường mật, vàng da do sữa mẹ, bệnh di truyền và vàng da do thuốc.

Lây nhiễm

  1. Viêm gan sơ sinh. Hầu hết trong số chúng là do nhiễm virus từ trong bụng mẹ. Cytomegalovirus là phổ biến nhất. Vàng da thường xảy ra 1-3 tuần sau khi sinh hoặc muộn hơn. Khi bệnh nặng, màu phân nhạt hoặc xám, màu nước tiểu có màu vàng đậm, trẻ sẽ chán ăn, nôn và xuất hiện hiện tượng gan to từ nhẹ đến trung bình.
  2. Nhiễm khuẩn huyết ở trẻ sơ sinh. Vi khuẩn gây bệnh xâm nhập vào tuần hoàn máu của trẻ sơ sinh. Ở đây chúng phát triển và sinh sản độc tố gây nhiễm trùng toàn thân. Thường gặp ở phụ nữ mang thai sốt cao lây nhiễm, nước ối đục bẩn, vỡ ối sớm, trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng rốn hoặc da bị tổn thương… Có thể biểu hiện là chán ăn, sốt, vàng da nghiêm trọng, có các điểm xuất huyết trên cơ thể.

Không lây nhiễm

  1. Bệnh tan máu bẩm sinh. Điều này là do cùng một loại tan máu miễn dịch gây ra bởi sự không tương thích giữa các nhóm máu của mẹ và con, đó là phản ứng kháng nguyên-kháng thể giữa mẹ và thai nhi, khiến các tế bào hồng cầu của thai nhi bị phá hủy, gây ra cùng một loại bệnh miễn dịch thụ động.  Các biểu hiện chính là vàng da, gan lách to và thiếu máu…
  2. Viêm đường mật. Trong hầu hết các trường hợp, vàng da bắt đầu phát triển và dần dần xấu đi trong 2 tuần sau khi sinh. Màu sắc của phân chuyển từ vàng nhạt sang trắng, gan to dần và các cạnh gan cứng và mịn. Chức năng gan thay đổi chủ yếu là do sự gia tăng của bilirubin liên hợp.
  3. Vàng da do sữa mẹ. Khoảng 1% trẻ sơ sinh có thể bị vàng da do bú sữa mẹ. Trẻ nói chung trong tình trạng tốt, vàng da sẽ giảm sau 4-12 tuần. Nếu không phát hiện nguyên nhân nào khác gây vàng da, dừng bú sữa mẹ sau 3 ngày mà vàng da giảm có thể chắc chắn là do sữa mẹ.
  4. Bệnh di truyền. Các khiếm khuyết tế bào hồng cầu 6-phosphate glucose dehydrogenase (G6PD), tỷ lệ vàng da nhân cao tương đối cao, những cái khác như thiếu hụt pyruvate kinase hồng cầu, spherocytosis…
  5. Vàng da do thuốc. Chẳng hạn như gây ra bởi vitamin K3, K4, neomycin và các loại thuốc khác.

Triệu chứng vàng da bệnh lý

Nếu trẻ sơ sinh bị vàng da sơ sinh có một trong những điểm sau đây, đó có thể là vàng da bệnh lý. Cần tìm ra lý do và đưa ra điều trị kịp thời.

  1. Triệu chứng vàng da xuất hiện tương đối sớm, thường là trong vòng 24h sau khi sinh.
  2. Triệu chứng vàng da phát triển rất nhanh.
  3. Mức độ vàng da tăng nhanh. Trẻ đủ tháng, 2 tuần chưa lui bệnh. Trẻ sinh non, 3 tuần chưa lui bệnh.
  4. Vàng da sau khi lui hoặc giảm nhẹ, lại xuất hiện trở lại và nghiêm trọng hơn.

Cha mẹ nên quan sát chặt chẽ sự xuất hiện của vàng da trong vòng 1-2 tuần sau khi trẻ sơ sinh chào đời. Khi quan sát, nên để trẻ dưới ánh sáng tự nhiên, chẳng hạn như da có màu cam, phần trắng của mắt, tay chân và lòng bàn tay, bàn chân có màu vàng, nước tiểu màu vàng đậm và có thể nhuộm vàng tã bé, phân có màu nhạt hoặc thậm chí trắng. Vàng da nằm ngoài phạm vi của vàng da sinh lý, nên đến bệnh viện để điều trị ngay lập tức.

Phương pháp điều trị vàng da bệnh lý ở trẻ sơ sinh

  1. Điều trị quang học: Đây là một phương pháp an toàn và hiệu quả, có thể được thực hiện trong 24-48 giờ và chiếu xạ nhiều lần nếu cần thiết.  Bé yêu trong thời gian điều trị nên thoải mái, nhưng cần chú ý bảo vệ mắt và bộ phận sinh dục của bé.
  2. Liệu pháp hormon: Liệu pháp hormon có thể làm tăng hoạt động của men gan, thúc đẩy sự gắn kết của axit glucuronic và bilirubin, ngăn chặn phản ứng kháng nguyên-kháng thể.
  3. Truyền huyết tương hoặc albumin: Protein huyết tương có thể được kết hợp với bilirubin gián tiếp (1g albumin có thể liên kết với 15mg bilirubin), có thể làm giảm sự kết hợp giữa bilirubin và tế bào não do đó làm giảm bilirubin. Như vậy có thể làm giảm khả năng phát bệnh của vàng da nhân.
  4. Phenobarbital như một chất gây cảm ứng enzym có thể kích hoạt glucuronyl transferase và tăng tốc sử dụng gián tiếp glucuronidation với liều 5mg/kg trọng lượng cơ thể/ngày, dùng qua đường uống.
  5. Điều trị Đông y: Nhân trần thang (hoàng liên, hoàng linh, hoàng bá, chi tử, nhân trần, đại hoàng) hoặc Nhân trần ngải thang, dùng qua đường uống.

Vàng da không tan máu bẩm sinh

Vàng da không tan máu bẩm sinh là gì

Trẻ sơ sinh luôn dễ mắc các loại bệnh khác nhau. Vì vậy khi trẻ mới chào đời nên được chăm sóc cẩn thận để tránh một số tình huống xấu có thể xảy ra. Có những trẻ sơ sinh bị vàng da không tan máu, chúng ta cùng tìm hiểu rõ hơn về hội chứng vàng da không tan máu.

Vàng da không tan máu là một nhóm các tình trạng đặc trưng bởi sự gia tăng bilirubin không liên kết. Năm 1092, bác sĩ người Pháp Gibert lần đầu tiên báo cáo, chứng vàng da không tan máu do các bilirubin không liên kết gây ra.

Các bệnh nhi bị vàng da bẩm sinh, trong gia đình có 25~50% người cũng mắc bệnh này, đây là một bệnh di truyền nhiễm sắc thể tính trội. Từ định nghĩa, bệnh có đặc điểm là không tan máu, tăng bilirubin không liên kết, trong khi axit mật trong huyết thanh và các chỉ số chức năng gan khác bình thường.

Nguyên nhân vàng da là do sự hoạt động không đủ của bilirubin glucuronyl transferase trong tế bào gan. Các triệu chứng chủ yếu là da, củng mạc và các tổ chức mô khác chuyển màu vàng, thay đổi màu nước tiểu và màu phân.

Điều trị vàng da không tan máu

Mặc dù cơ thể của trẻ sơ sinh rất mong manh, nhưng khi bị nhiễm trùng vẫn cần phải điều trị kịp thời. Nếu đó là vàng da không tan máu, cần điều trị như thế nào?

Thông thường, vàng da bẩm sinh được coi là một hiện tượng gây ra bởi chức năng gan và chức năng tạo máu bất thường. Bạn nên đến bệnh viện nhi chuyên môn để tìm ra cách giải quyết. Có thể chọn can thiệp bằng thuốc hoặc trao đổi huyết tương. Tình trạng này có thể được phục hồi về trạng thái bình thường.

Vàng da tan máu: Bất kỳ bệnh nào có thể gây tan máu đều có thể tạo ra vàng da. Thiếu máu do tan máu bẩm sinh, ví dụ như bệnh Thalassemia, Spherocytosis di truyền, mắc các bệnh do thiếu máu tan máu gây ra, ví dụ như thiếu máu tan máu tự miễn, tan máu ở trẻ sơ sinh, tan máu sau khi truyền các loại máu khác nhau…

Điều trị vàng da: chiếu xạ bằng ánh sáng xanh, truyền albumin, benzen, sử dụng bài thuốc canh nhân trần của Đông y…, giảm thiểu tan máu: immunoglobulin, hormone có thể được sử dụng một cách thích hợp. Nếu tình trạng nghiêm trọng, cần điều trị truyền máu.

Dự phòng vàng da không tan máu

Nói chung, nếu bạn không muốn bị bệnh, bạn cần làm công tác phòng ngừa và ngăn ngừa nhiễm trùng, nhưng một số bệnh như vàng da không tan máu, làm thế nào để phòng ngừa?

Mẹ cần ăn một số loại rau và trái cây giàu vitamin A khi mang thai. Tránh thức khuya, uống vài viên lutein để làm dịu, làm việc và nghỉ ngơi hợp lý mới có thể cải thiện tốt tình hình. Kiểm tra sức khỏe trước hôn nhân kịp thời và chẩn đoán trước sinh là 2 việc cũng rất quan trọng. Chẳng hạn như theo dõi siêu âm, kiểm tra nhiễm sắc thể…

Vàng da tan máu bẩm sinh chủ yếu là do các khiếm khuyết vốn có của các tế bào hồng cầu hoặc sự phá hủy của các tế bào hồng cầu bởi các yếu tố ngoại sinh, làm cho một số lượng lớn các tế bào hồng cầu bị phá hủy, giải phóng một lượng lớn hemoglobin trong huyết tương, vượt quá khả năng xử lý của các tế bào gan, sẽ gây ra chứng vàng da, chia thành bẩm sinh và bệnh lý. Các thiết bị y tế hiện nay thường có thể chữa được cho tình trạng này.

Đặc điểm của vàng da không tan máu

Một số bà mẹ tương đối bất cẩn, con của họ có các đặc điểm của vàng da không tan máu, nhưng họ vẫn không phát hiện ra tình trạng này. Vậy vàng da không tan máu có những đặc điểm gì?

Vàng da không tan máu được đặc trưng bởi bilirubin có ái lực lớn hơn với các mô có chứa elastin. Do đó, củng mạc, da và màng nhầy chứa mô này dễ bị vàng nhất. Khi vàng da nghiêm trọng; nước tiểu, đờm, nước mắt và mồ hôi cũng bị ố vàng và dịch nước bọt khi ngủ thường không đổi màu. Các sắc thái của màu vàng cũng khác nhau, nó có liên quan đến nguyên nhân chính gây vàng da và thời gian vàng da dài ngắn khác nhau.

Thông thường, vàng da không tan máu chủ yếu là vàng da gián đoạn mãn tính. Thông thường không biểu hiện rõ triệu chứng bên ngoài, đặc điểm vàng da nhẹ đến trung bình, nước tiểu sẫm màu, khó chịu hoặc đau ở góc phần tư phía trên bên phải, yếu, chán ăn, buồn nôn và nôn, vàng da, gan lách phình to hoặc xẹp nhỏ, ấn đau hoặc nhói đau.

Sau khi bị nhiễm, vàng da càng thêm nặng. Thời gian điều trị vàng da nói chung là khoảng 7 đến 10 ngày sau khi sinh, thời gian tối đa của trẻ đủ tháng là không quá 2 tuần, trẻ sinh non là không quá 4 tuần.

Trẻ sơ sinh bị vàng da bao lâu sẽ khỏi

Thông thường được phân làm 2 loại vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý. Thời gian khởi phát bệnh và thời gian khỏi bệnh không giống nhau. Trẻ sơ sinh bị vàng da bao lâu có thể khỏi? Thông thường mà nói, tình trạng của vàng da sinh lý không nặng, từ lúc phát bệnh trong khoảng 2 tuần là khỏi. Nhưng tình trạng của vàng da bệnh lý thì dễ tái đi tái lại, sau khi sinh 2-3 tuần liên tục không giảm hoặc liên tục nặng hơn.

Vàng da sinh lý

Trẻ sơ sinh sau khi sinh 2-3 ngày bắt đầu xuất hiện vàng da, 4-5 ngày sau xuất hiện rõ ràng, 7-14 ngày tự nhiên giảm, tình trạng thông thường tương đối tốt, không có phản ứng bất lợi nào, gọi là “vàng da sinh lý”. Trẻ sinh non do chức năng gan vẫn chưa hoàn chỉnh, vàng da sẽ xuất hiện tương đối muộn, khoảng ngày thứ 3 hoặc ngày thứ 4, hơn nữa thời gian bị bệnh sẽ ngày càng tăng. Vàng da ở trẻ sinh non có thể liên tục trong 14 ngày hoặc lâu hơn.

Vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh bình thường không đậm, thời gian phát bệnh và thời gian lui bệnh như sau:

  1. Vàng da thông thường xuất hiện sau 2-3 ngày sau sinh.
  2. Vàng da đậm dần, đạt cực đại vào ngày thứ 4-6, sau đó giảm dần.
  3. Trẻ sơ sinh đủ tháng, vàng da thông thường sẽ lui sau 2 tuần. Trẻ sinh non thông thường sau 3 tuần.

Vàng da do sữa mẹ

Thời gian vàng da bắt đầu sau khi sinh 4-7 ngày, liên tục trong khoảng 2 tháng. Chủ yếu gây ra bởi bilirubin không liên hợp, không có biểu hiện lâm sàng.

Vàng da bệnh lý

Vàng da xuất hiện tương đối sớm, nội trong 24h sau khi sinh sẽ xuất hiện vàng da. Thời gian vàng da lâu, 2-3 tuần sau khi sinh bệnh vẫn không giảm mà còn nặng hơn, hoặc giảm nhẹ sau đó lại tái lại nặng hơn. Mức độ vàng da nặng, vàng màu vàng kim hoặc vàng da toàn thân, vàng da lòng bàn tay, bàn chân tương đối rõ ràng, hoặc bilirubin huyết thanh tăng lên 12-15mg/dl. Người bệnh kèm theo thiếu máu hoặc màu sắc phân biến đổi nhạt hơn. Người bệnh có biểu hiện nhiệt độ cơ thể không bình thường, ăn uống không ngon, nôn…

Nếu đó là vàng da sinh lý, không cần thiết phải điều trị. Nếu đó là vàng da bệnh lý, phương pháp điều trị chính là ánh sáng xanh, vì vậy bạn phải đến bệnh viện nhi chuyên khoa để điều trị, liên tục xét nghiệm tìm bilirubin qua da để biết được hiệu quả điều trị. Vàng da bệnh lý bất luận là nguyên nhân nào, cũng có thể gây vàng da hạt trong trường hợp nghiêm trọng. Tiên lượng kém, ngoài việc gây ra thiệt hại cho hệ thống thần kinh, còn có thể gây tử vong.

Vàng da bệnh lý là do bệnh, gây ra sự chuyển hóa bất thường của bilirubin. Nó xảy ra trong một thời kỳ cụ thể của trẻ sơ sinh, làm gia tăng rõ ràng các dấu hiệu vàng da sinh lý, bị nhầm lẫn với vàng da sinh lý, gây khó khăn cho việc chẩn đoán vàng da. Thời điểm khởi phát và thời gian lui bệnh của vàng da bệnh lý khác với vàng da sinh lý:

  1. Thời điểm khởi phát bệnh sớm, trong 24h sau sinh sẽ xuất hiện.
  2. Thời gian lui bệnh muộn, thời gian điều trị kéo dài, thời gian khỏi bệnh vượt quá mức bình thường. Hoặc vàng da đã lui nhưng lại tái lại, hoặc vàng da lui dần sau thời điểm cực đại nhưng lại nặng hơn.
  3. Thời gian vàng da lâu, sau khi sinh 2-3 tuần, vàng da liên tục không ngừng mà còn gia tăng, hoặc giảm dần sau đó lại trở lại nặng hơn.

Chăm sóc trẻ bị vàng da

Chăm sóc trẻ bị vàng da sinh lý

Uống nước đun sôi để nguội.

Cha mẹ có thể cho bé uống nước đun sôi để nguội mỗi sáng và tối, để bé có thể đi tiểu và loại bỏ vàng da trong cơ thể. Nếu bé uống sữa công thức, nên thêm nước giữa các bữa ăn.

Uống glucose

Khi cha mẹ thấy rằng chỉ số vàng da sơ sinh cao, có thể cho bé uống một ít nước glucose, thêm glucose vào nước và cho bé uống là được.

Tắm nắng

Mỗi ngày vào khoảng 10 giờ sáng, khi ánh mặt trời không quá mạnh, bạn có thể tắm nắng cho bé. Cố gắng để da bé lấy càng nhiều càng tốt, nhưng cần bảo vệ mắt của bé, không để ánh sáng chiếu vào. Ngoài ra, phải chú ý việc giữ ấm cho bé, đừng vì phơi nắng mà để gió thổi khiến bé bị lạnh.

Ngừng bú sữa mẹ

Nếu không có phương pháp nào ở trên có tác dụng, có thể thử ngừng cho con bú trong 2-3 ngày, vì nguyên nhân gây vàng da cao có thể là do sữa mẹ. Vì vậy sau khi ngừng cho con bú, chỉ số vàng da có thể giảm. Khi các triệu chứng vàng da giảm dần, có thể tiếp tục cho trẻ bú sữa mẹ. Nếu bạn bị vàng da nặng, bạn nên ngừng sữa mẹ và chuyển sang sữa công thức khác. Đợi vàng da của bé giảm, có thể tiếp tục cho trẻ bú.

Chăm sóc trẻ bị vàng da bệnh lý

Nếu vàng da xảy ra trong vòng 24 giờ sau khi sinh, nhất định phải nhanh chóng đến bệnh viện.  Bởi vì loại vàng da này thường phát triển rất nhanh và tình trạng thường tương đối nặng. Trẻ bị vàng da bệnh lý thường được điều trị bằng thuốc và ánh sáng xanh.

Dùng thuốc

Đưa bé đến bệnh viện để đo chỉ số vàng da. Nếu vẫn còn cao, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc để kiểm soát bệnh vàng da, như Medilac-Vita…

Ánh sáng xanh

Nếu các phương pháp trên không thể sử dụng, hơn nữa đứa trẻ đã được sinh ra trong một hoặc hai tháng, các dấu hiệu màu vàng vẫn rất nghiêm trọng. Nên đến bệnh viện để bác sĩ chẩn đoán. Nếu là bệnh lý, sử dụng ánh sáng xanh dưới sự chỉ đạo của bác sĩ, để trẻ sơ sinh được điều trị bằng ánh sáng xanh trong lồng ấp.

Chăm sóc đối với một số bệnh gây ra vàng da bệnh lý

1. Phương pháp chăm sóc cho bệnh tan máu bẩm sinh: Nếu bé được chẩn đoán mắc bệnh tan máu bẩm sinh, phải điều trị càng sớm càng tốt, tuyệt đối không được chậm trễ. Chiếu xạ ánh sáng xanh nói chung có hiệu quả. Nếu mức độ tan máu nghiêm trọng, cần phải điều trị truyền máu.

2. Phương pháp chăm sóc hẹp đường mật ở trẻ sơ sinh: nếu bé được chẩn đoán bị viêm đường mật sơ sinh, nhất định phải phẫu thuật trong vòng 2 tháng sau khi sinh. Nếu phẫu thuật không được thực hiện kịp thời, sau 3 tháng, sự phát triển dần dần của bệnh có thể dẫn đến xơ gan.

3. Phương pháp chăm sóc trẻ sơ sinh viêm gan: nếu trẻ bị chẩn đoán viêm gan sơ sinh, sau một thời gian trị liệu gan, sẽ rất nhanh có chuyển biến tốt, thông thường sẽ không có hậu quả gì nghiêm trọng.

Dự phòng ngăn ngừa vàng da ở trẻ sơ sinh

Kiểm tra nhóm máu của cha mẹ

1. Người mẹ có nhóm máu O, người cha có nhóm máu A hoặc nhóm máu AB, vậy xác suất bị vàng da ở trẻ sơ sinh rất cao. Loại vàng da sơ sinh này là vàng da tan máu. Nguyên nhân phổ biến nhất của vàng da tan máu là tan máu ABO, nguyên nhân là do sự không tương thích nhóm máu giữa mẹ và con. Nhóm máu của mẹ là O và nhóm máu của thai nhi là A hoặc B. Do đó, nhóm máu của cha mẹ là yếu tố chính ảnh hưởng đến vàng da ở trẻ sơ sinh. Tất nhiên, cha mẹ không cần quá lo lắng, không phải tất cả trẻ sơ sinh có nhóm máu hệ thống ABO không tương thích sẽ bị tan máu. Tỷ lệ tan máu không tương thích ABO ở trẻ sơ sinh được báo cáo là 11,9%.

Nếu nhóm máu của cặp vợ chồng không tương thích (đặc biệt là nhóm máu của người mẹ là O và nhóm máu của người cha là A, B hoặc AB), hoặc nhóm máu của người mẹ là Rh âm tính, nên thực hiện xét nghiệm huyết thanh và kiểm tra nước ối thường xuyên. Quá trình sinh nở phải được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ, ngăn ngừa phát sinh chứng tan máu ở trẻ sơ sinh.

2. Một trong những nguyên nhân gây vàng da ở trẻ sơ sinh là do mẹ bầu bị ảnh hưởng bởi nhiệt ẩm và mệt mỏi, ảnh hưởng đến thai nhi, dẫn đến thai sẽ có thai màu vàng sau khi sinh. Vì vậy, trong thời gian mang thai, mẹ bầu nên chú ý đến chế độ ăn, không ăn thức ăn lạnh, không để quá no hoặc quá đói, không uống rượu và các sản phẩm cay, nóng, để tránh tổn thương lá lách và dạ dày.

3. Sau khi em bé được sinh ra, hãy quan sát kỹ tình trạng vàng da củng mạc, phát hiện vàng da sớm để điều trị. Quan sát sự thay đổi của sắc vàng da để hiểu rõ hơn quá trình triển biến của bệnh.

4. Chú ý quan sát các triệu chứng toàn thân của em bé bị vàng da, có hay không sụt giảm tinh thần, buồn ngủ, kinh sợ bất an, lác 2 bên mắt, cứng chân tay hoặc co giật… Dựa vào các triệu chứng của trẻ để sớm phát hiện và điều trị.

5. Quan sát chặt chẽ những thay đổi về nhịp tim, âm thanh của tim, mức độ thiếu máu và kích thước gan thay đổi to nhỏ, phòng ngừa sớm và điều trị suy tim.

6. Chú ý bảo vệ da của bé, vệ sinh sạch rốn và mông của bé, ngăn ngừa tổn thương và nhiễm trùng.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây